Author: bsmaiphuong

Posted on

Kiệt sức sau sinh vì con ốm vặt liên miên: mẹ không hề làm gì sai

Kiệt sức sau sinh vì con ốm vặt liên miên: mẹ không hề làm gì sai

Tuần trước ở phòng khám, có một người mẹ bế bé tám tháng tuổi đến tái khám sau sinh. Hồ sơ ghi chị đến vì rối loạn kinh nguyệt, nhưng ngồi chưa ấm chỗ chị đã kể một mạch chuyện khác: từ ngày con đi nhà trẻ, tháng nào con cũng ốm một đợt, hết sổ mũi lại ho, hết ho lại sốt. Chị thức đêm liên tục, cơm ăn bữa đực bữa cái, người sụt gần bốn ký so với hồi đầy tháng con. Rồi chị chốt lại bằng một câu mà bác sĩ nghe xong phải đặt bút xuống: “Chắc tại em vụng, chăm con không nên thân, nên con mới ốm hoài, mà em cũng chẳng còn ra hồn người nữa bác ạ.”

Câu đó không phải của riêng chị ấy. Nó là câu của rất nhiều người mẹ đang vừa bế con ốm vừa tự chấm điểm mình. Hôm nay bác sĩ viết bài này để nói cho rõ hai chuyện: con ốm vặt không phải lỗi của mẹ, và cái mệt của mẹ xứng đáng được chăm sóc nghiêm túc chứ không phải để cắn răng chịu.

Con hay ốm vặt, có phải tại mẹ chăm chưa tốt không?

Trả lời thẳng để chị nhẹ lòng ngay: không phải. Y văn nhi khoa nói điều này rất rõ. Theo Hội Nhi khoa Hoa Kỳ, trẻ có thể ốm tới tám đến mười đợt cảm mỗi năm trong hai năm đầu đời, còn tài liệu của Y tế Anh quốc cũng ghi nhận con số tương tự ở trẻ nhỏ. Nghĩa là một em bé cứ dăm ba tuần lại sụt sịt một trận, nhất là khi mới đi nhà trẻ, đang nằm đúng trong khoảng bình thường của tuổi này.

Vì sao vậy? Vì hệ miễn dịch của con không sinh ra đã hoàn chỉnh, nó phải học. Mỗi đợt sổ mũi, mỗi trận ho là một buổi học của hệ miễn dịch, để vài năm nữa con cứng cáp dần và ốm thưa hẳn ra. Con ốm không phải vì mẹ vụng, mà vì con đang lớn theo đúng cách cơ thể con người vẫn lớn.

Về phần bệnh của con, bác sĩ muốn giới thiệu với chị một đồng nghiệp mà bác sĩ quý cách anh nói chuyện với cha mẹ. Anh là ThS.BS Phùng Tiến Hiệu, bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng với hơn 20 năm kinh nghiệm, công tác tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hiện phụ trách chuyên môn Phòng khám Tai Mũi Họng Bác sĩ Hiệu ở Long Biên, Hà Nội, và có nhiều năm điều trị bệnh hô hấp trẻ em. Anh soạn hẳn một tài liệu tặng cha mẹ, đặt cái tên mà bác sĩ đọc xong thấy đúng ý mình muốn nói với các mẹ: Con ốm hoài, mẹ không hề làm gì sai. Trong đó anh giải thích lý do thật sự khiến trẻ hay ốm vặt, năm sai lầm cha mẹ hay mắc khi chăm con bệnh và những dấu hiệu cần đưa con đi khám. Tài liệu miễn phí, chị chỉ cần để lại thông tin là nhận được, rất đáng đọc trong những đêm trông con sốt.

Phần của con tạm yên tâm rồi. Giờ đến phần mà gần như không ai hỏi giúp chị: người mẹ đang ôm đứa con ốm ấy thì sao?

Vì sao chăm con ốm khiến mẹ kiệt sức nhanh đến vậy?

Nhiều chị thắc mắc sao mình mệt nhanh thế, người ta cũng chăm con mà đâu đến nỗi. Bác sĩ giải thích thế này: cái mệt của chị không phải một khoản, nó là ba khoản cộng dồn.

Khoản thứ nhất là thiếu ngủ kéo dài. Con ốm thì đêm nào cũng dậy dăm bảy bận, giấc ngủ của mẹ bị băm vụn ra, mà giấc ngủ chắp vá thì không hồi sức được như giấc ngủ liền mạch.

Khoản thứ hai là cơ thể sau sinh của chị vốn chưa hồi phục xong. Cuộc sinh nào cũng lấy đi của mẹ một lượng máu, nhiều mẹ còn thiếu máu thiếu sắt âm ỉ hàng tháng sau sinh mà không biết. Mẹ đang cho con bú thì mỗi ngày còn chuyển một phần canxi và dưỡng chất qua sữa cho con. Tức là chị đang chạy một quãng đường dài với cái bình xăng chưa kịp đổ đầy.

Khoản thứ ba là lo âu. Con sốt một đêm, mẹ căng thẳng một đêm. Sự căng thẳng ấy cũng tiêu tốn năng lượng thật sự, không kém gì việc thức trắng.

Ba khoản này cộng lại, mẹ kiệt sức là chuyện dễ hiểu, không phải vì chị yếu hơn người khác. Nhưng có một điều bác sĩ cần chị đọc kỹ phần tiếp theo: có những cái mệt không còn là mệt thường nữa.

Kiệt sức sau sinh kéo dài: khi nào không còn là chuyện thiếu ngủ?

Ở phòng khám, khi một người mẹ nói “em mệt lắm”, bác sĩ không bao giờ gật đầu cho qua với câu “mẹ bỉm ai chẳng thế”. Vì sau cái mệt ấy có thể là vài chuyện cần được khám hẳn hoi.

Thứ nhất là thiếu máu thiếu sắt. Nếu chị hay hoa mắt chóng mặt khi đứng dậy, da xanh, môi nhợt, leo cầu thang là hụt hơi, thì nên đi thử công thức máu thay vì đoán mò.

Thứ hai là viêm tuyến giáp sau sinh, một rối loạn nội tiết mà theo Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ gặp ở khoảng năm đến mười phần trăm phụ nữ trong năm đầu sau sinh. Tuyến giáp là nơi điều khiển mức năng lượng của cả cơ thể. Khi nó trục trặc, chị có thể hồi hộp, sút cân, khó ngủ ở giai đoạn đầu, rồi chuyển sang mệt lả, tăng cân, rụng tóc, sợ lạnh ở giai đoạn sau. Cái đáng nói là những triệu chứng này giống hệt “mệt do chăm con” nên hay bị bỏ qua, trong khi chỉ cần một xét nghiệm máu đơn giản là biết.

Thứ ba là trầm cảm sau sinh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, cứ khoảng tám người mẹ sau sinh thì có một người gặp vấn đề sức khỏe tâm thần, phổ biến nhất là trầm cảm. Nếu chị buồn bã, trống rỗng, không còn thiết tha điều gì kéo dài quá hai tuần, đó không phải “tại em nghĩ quẩn”, đó là một tình trạng y khoa có thật và điều trị được.

Bác sĩ kể chị nghe chuyện của chính mình. Bác sĩ là mẹ của hai em bé, và sau sinh, dù làm nghề y hẳn hoi, bác sĩ cũng từng có giai đoạn nhìn vào gương không nhận ra mình: người nặng nề, đầu óc lúc nào cũng đặc quánh chuyện con, còn bản thân thì xếp cuối danh sách, mà danh sách thì không bao giờ chạy đến cuối. Phải đến khi bác sĩ nghiêm túc coi sức khỏe của mình là một việc cần làm, ăn uống tử tế lại, đi kiểm tra hẳn hoi, rồi tập chạy bộ từng chút một, mọi thứ mới sáng dần ra. Sau này bác sĩ chạy được cả những giải dài, nhưng điều quý nhất không phải tấm huy chương, mà là bài học rằng người mẹ chỉ chăm con tốt được khi chính mình còn sức. Kinh nghiệm ấy, cộng với hơn mười sáu năm làm sản phụ khoa, khiến bác sĩ tin chắc một điều: mẹ kiệt sức không phải cái giá đương nhiên của tình mẫu tử.

Vậy trong lúc con đang ốm, mẹ tự đỡ mình bằng cách nào, bác sĩ gói lại thành mấy việc cụ thể ngay đây.

Mẹ tự cứu mình thế nào khi con đang ốm? Checklist nhỏ cho mẹ

  • Ngủ ké giấc con. Con thiu thiu là mẹ đặt lưng, đừng tranh thủ dọn nhà. Nhà bừa một tuần không sao, mẹ sập nguồn thì cả nhà sao.
  • Chia ca đêm. Nói thẳng với chồng hoặc người thân: đêm nay anh canh nửa đầu, em nửa sau. Nhờ giúp không phải là vụng, đó là biết điều phối.
  • Không bỏ bữa. Mẹ mệt hay nuốt không nổi, nhưng bỏ bữa là cách nhanh nhất để kiệt thêm. Chị có thể xem lại bài mẹ sau sinh nên bổ sung gì, con nên bổ sung gì để biết mình cần gì trong giai đoạn này.
  • Uống đủ nước, nhất là mẹ đang cho con bú.
  • Hạ chuẩn mọi việc không tên. Cơm có thể đặt, nhà có thể bừa, tin nhắn có thể trả lời muộn. Tuần con ốm, mẹ chỉ cần làm hai việc: chăm con và giữ mình.
  • Đừng bỏ lịch khám của chính mẹ. Con ốm mấy mẹ cũng đưa đi khám bằng được, còn lịch tái khám sau sinh của mình thì hoãn hết lần này lần khác. Hành trình phục hồi sau sinh của mẹ cũng cần được theo dõi y như con vậy.

Checklist này giúp mẹ đỡ đuối trong những tuần cao điểm. Nhưng có những dấu hiệu thì không chờ checklist nào cả, chị cần nhớ phần dưới đây.

Khi nào mẹ và con cần đi khám ngay

Với con, đưa bé đi khám ngay khi: sốt cao khó hạ hoặc co giật, thở nhanh, thở rút lõm ngực, li bì khó đánh thức, bỏ bú bỏ ăn, môi tái, hoặc bất cứ khi nào trực giác mách chị “con không ổn”. Trực giác của người mẹ là một dấu hiệu lâm sàng thật sự, đừng ngại bị nói là lo xa.

Với mẹ, đừng chờ đợi nếu có: sốt, sản dịch bất thường trở lại hoặc có mùi hôi, hoa mắt chóng mặt nhiều hay ngất, hồi hộp đánh trống ngực, sút cân nhanh không rõ lý do, buồn bã trống rỗng kéo dài quá hai tuần, hoặc thoáng qua ý nghĩ làm hại bản thân. Điều cuối cùng ấy cần được nói ra với bác sĩ ngay, không xấu hổ, không trì hoãn.

Câu hỏi mẹ hay hỏi bác sĩ

Trẻ ốm bao nhiêu lần một năm là bình thường?
Trẻ nhỏ, nhất là hai năm đầu và giai đoạn mới đi nhà trẻ, có thể ốm tám đến mười đợt cảm mỗi năm. Điều cần theo dõi là mỗi đợt con có hồi phục tốt không, có tăng cân đều không, thay vì đếm số lần.

Mẹ kiệt sức có ảnh hưởng đến sữa không?
Có thể. Mệt mỏi và căng thẳng kéo dài ảnh hưởng đến phản xạ xuống sữa, nhiều mẹ thấy sữa giảm hẳn trong tuần con ốm. Mẹ được ngủ bù, ăn đủ và uống đủ nước là ba việc giữ sữa tốt nhất, hơn mọi món lợi sữa truyền miệng.

Mệt đến mức nào thì nên đi khám thay vì ráng chịu?
Nếu ngủ bù vài đêm mà người vẫn lả, kèm hoa mắt, hồi hộp, rụng tóc nhiều, sợ lạnh, hoặc tâm trạng xuống kéo dài quá hai tuần, chị nên đi khám và làm xét nghiệm máu cơ bản. Mệt kiểu đó ít khi tự hết bằng cố gắng.

Kiệt sức sau sinh kéo dài bao lâu thì hết?
Không có con số chung cho mọi mẹ. Nếu được ngủ, được ăn, được san sẻ, đa số mẹ hồi sức dần trong vài tuần đến vài tháng. Kiệt sức dai dẳng nhiều tháng dù đã nghỉ ngơi là tín hiệu nên tìm nguyên nhân y khoa, đừng mặc định “tại mình yếu”.

Điều bác sĩ mong chị mang theo

Con ốm vặt là chặng đường gần như đứa trẻ nào cũng đi qua, và mẹ kiệt sức là điều rất thật nhưng không phải là điều mẹ buộc phải chịu một mình. Chị không làm gì sai cả. Chị chỉ đang thiếu một điều: được ai đó nhìn vào sức khỏe của chính chị một cách nghiêm túc.

Nếu chị đang trong giai đoạn ấy, mệt mãi không lại sức, người không còn là mình của trước kia, chị có thể ghé Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương để được kiểm tra sau sinh trọn vẹn: từ công thức máu, tuyến giáp khi cần, đến sàn chậu và tâm trạng của mẹ. Một buổi khám cho mẹ không lấy đi của con điều gì cả, ngược lại, nó trả về cho con một người mẹ còn sức để ôm con qua những trận ốm sau.

Những thông tin trong bài dựa trên tài liệu của Hội Nhi khoa Hoa Kỳ về cảm lạnh ở trẻ em, Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ về viêm tuyến giáp sau sinh và Tổ chức Y tế Thế giới về sức khỏe tâm thần bà mẹ.

Cần bác sĩ đồng hành?

Chị có điều băn khoăn về thai kỳ, sau sinh hay nội tiết, cứ nhắn cho bác sĩ. Đọc bài chỉ giúp chị hiểu, còn thăm khám mới giúp chị yên tâm.

Hotline: 035 469 6368  ·  Zalo: 096 730 2427
Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương

Nhắn Zalo cho bác sĩ

Tài liệu tham khảo

Về tác giả

BS Mai Phương là bác sĩ chuyên ngành Sản phụ khoa với hơn 16 năm kinh nghiệm. Chị tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa Đại học Y Dược Huế (2009), Thạc sĩ Y học Sản phụ khoa Đại học Y Dược TP.HCM (2014), Bác sĩ Chuyên khoa II Sản phụ khoa (hoàn thành 12/2025), và đi sâu về lĩnh vực sàn chậu (chứng chỉ sàn chậu Bệnh viện Từ Dũ 2017, đào tạo tại Quảng Tây Trung Quốc 2024). Chị là mẹ của hai em bé và thăm khám, đồng hành cùng chị em tại Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương.

Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám và chỉ định trực tiếp của bác sĩ.

Posted on

Loãng xương sau mãn kinh: vì sao mất xương nhanh và vì sao uống canxi thôi chưa đủ

Loãng xương sau mãn kinh: vì sao mất xương nhanh và vì sao uống canxi thôi chưa đủ

Tuần trước, một người phụ nữ ngoài năm mươi đến phòng khám của bác sĩ vì chuyện bốc hỏa, mất ngủ sau mãn kinh. Khám xong, lúc đứng dậy mặc lại áo khoác, chị chợt kể như một chuyện bên lề: “Bác ơi, hôm rồi em đi may áo dài, cô thợ đo xong bảo em thấp hơn số đo năm ngoái gần hai phân. Chắc cô ấy đo nhầm bác nhỉ?”. Chị cười, nhưng bác sĩ thì không cười được, vì với người làm sản phụ khoa, một phụ nữ sau mãn kinh thấp đi vài phân không phải chuyện đo nhầm, đó có thể là tiếng gõ cửa đầu tiên của loãng xương sau mãn kinh.

Hơn 16 năm làm nghề, gần như ngày nào bác sĩ cũng gặp chị em ở giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh. Mọi người hay đến vì bốc hỏa, vì rối loạn kinh nguyệt, vì chuyện khó nói ở vùng kín, nhưng rất hiếm ai đến vì lo cho xương. Xương không nóng bừng mặt, không làm mất ngủ, nó chỉ lặng lẽ mỏng đi từng ngày. Hôm nay bác sĩ muốn cùng chị nói cho rõ về người bạn thầm lặng này: vì sao mãn kinh lại làm mất xương nhanh đến vậy, và vì sao nhiều chị uống canxi rất đều mà xương vẫn cứ yếu.

Vì sao phụ nữ mất xương nhanh đến vậy sau mãn kinh?

Chị hãy hình dung xương không phải một khối bê tông đúc sẵn, mà là một công trường hoạt động suốt đời. Trong đó có hai đội thợ làm việc song song: một đội chuyên dỡ bỏ phần xương cũ, một đội chuyên xây đắp xương mới. Ở người trẻ, hai đội này làm việc nhịp nhàng, xây kịp phần dỡ, nên xương luôn được thay mới mà vẫn chắc.

Người giữ nhịp cho công trường ấy chính là estrogen, nội tiết tố nữ quen thuộc. Estrogen kìm bớt đội dỡ bỏ, để tốc độ hủy xương không vượt quá tốc độ tạo xương. Khi chị bước vào mãn kinh, buồng trứng ngưng hoạt động, estrogen tụt xuống rất thấp, người giữ nhịp rời công trường. Đội dỡ bỏ từ đó làm việc hăng hơn hẳn đội xây, và khối xương của chị bắt đầu hao hụt.

Điều đáng nói là giai đoạn mất xương nhanh nhất lại rơi đúng vào những năm quanh mãn kinh và vài năm đầu sau đó. Phụ nữ có thể mất một phần đáng kể khối xương của cả đời chỉ trong quãng thời gian này, nhanh hơn hẳn đàn ông cùng tuổi. Đây là lý do loãng xương được xem là bệnh nghiêng về phụ nữ, và là chuyện nội tiết chứ không chỉ là chuyện tuổi tác hay ăn uống.

Vấn đề là quá trình này diễn ra hoàn toàn im lặng. Vậy làm sao chị biết xương mình đang mỏng đi, khi nó chẳng hề đau?

Loãng xương sau mãn kinh có dấu hiệu gì? Ba tín hiệu rất dễ bỏ qua

Loãng xương hay được gọi là “kẻ trộm thầm lặng”, vì nó lấy dần khối xương của chị mà không gây một triệu chứng rõ ràng nào trong nhiều năm. Nhưng nếu để ý, có ba tín hiệu mà bác sĩ mong chị đừng bỏ qua.

Thứ nhất là giảm chiều cao. Giống người phụ nữ đi may áo dài ở đầu bài, nhiều chị chỉ tình cờ phát hiện mình thấp đi khi đo quần áo, khám sức khỏe công ty, hoặc khi đứng cạnh con gái bỗng thấy con cao hơn hẳn ngày trước. Thấp đi vài phân so với thời trẻ có thể là do các đốt sống đã xẹp lún âm thầm.

Thứ hai là dáng lưng thay đổi. Lưng gù nhẹ dần, vai đổ về trước, mặc áo thấy phần lưng trên cộm lên khác trước. Đó cũng có thể là hệ quả của những đốt sống yếu đang lún dần theo thời gian.

Thứ ba, và là tín hiệu rõ nhất, là gãy xương sau một va chạm rất nhẹ. Trượt chân ngồi phịch xuống sàn đã gãy xương cổ tay, bước hụt bậc thềm đã lún đốt sống, những cú ngã mà ở tuổi ba mươi chị chỉ xuýt xoa vài hôm. Với người làm nghề, một ca gãy xương do chấn thương nhẹ ở phụ nữ sau mãn kinh gần như đồng nghĩa với việc cần đánh giá loãng xương ngay.

Đọc đến đây, có thể chị sẽ nói: “Nhưng em uống canxi đều lắm mà bác”. Chính chỗ này lại là hiểu lầm phổ biến nhất mà bác sĩ muốn gỡ cho chị.

Uống canxi đều mà xương vẫn yếu, vì sao vậy?

Trong phòng khám, bác sĩ gặp không ít chị uống canxi ròng rã cả năm trời, đến khi đo mật độ xương vẫn thấy tụt, rồi tự trách mình uống chưa đủ liều. Sự thật là canxi chỉ là viên gạch. Muốn viên gạch nằm đúng vào bức tường xương, chị cần thêm ít nhất ba điều kiện nữa.

Điều kiện thứ nhất là chất dẫn đường. Vitamin D giúp ruột hấp thu canxi từ thức ăn vào máu; thiếu vitamin D thì canxi uống vào phần nhiều đi qua đường tiêu hóa rồi ra ngoài. Vitamin K2 thì được nghiên cứu với vai trò hướng canxi lắng vào xương. Vì vậy khi bác sĩ kê bổ sung, hầu như không bao giờ kê canxi đứng một mình, và liều lượng cụ thể luôn phải dựa trên tình trạng của từng người, chị đừng tự mua liều cao uống kéo dài.

Điều kiện thứ hai là xương phải được “giao việc”. Xương chỉ chịu giữ chắc khi nó thấy mình còn cần thiết, nghĩa là khi chị vận động có chịu lực: đi bộ nhanh, chạy bộ nhẹ, khiêu vũ, leo cầu thang, tập kháng lực vừa sức. Bản thân bác sĩ duy trì chạy bộ nhiều năm nay, một phần cũng vì hiểu rằng ở tuổi này, mỗi bước chân chạm đất là một lời nhắc cơ thể giữ lấy khung xương. Bơi lội rất tốt cho khớp và tim mạch, nhưng vì nước đỡ mất trọng lượng nên tác dụng giữ xương lại kém hơn các môn chịu lực.

Điều kiện thứ ba, ít người để ý nhất, là đừng để bữa ăn hằng ngày rút trộm canxi. Có những thói quen ăn uống âm thầm kéo canxi ra khỏi cơ thể qua nước tiểu: ăn quá mặn là thủ phạm hàng đầu, vì thận thải muối thì kéo canxi theo; ăn quá ngọt và uống nước ngọt có gas thường xuyên; uống quá nhiều cà phê trong ngày; và rượu bia, thứ vừa cản tạo xương vừa cản hấp thu canxi. Uống một viên canxi buổi sáng rồi cả ngày ăn mặn, uống ba bốn ly cà phê và lon nước ngọt, chẳng khác nào đổ nước vào chiếc lu nứt đáy. Về nhóm này, bác sĩ muốn giới thiệu với chị một người viết mà bác sĩ thấy làm nội dung tử tế: anh Lê Thế, xuất thân là cử nhân điều dưỡng, nhiều năm gắn bó với mảng yoga và sức khỏe, hiện phụ trách blog dinh dưỡng xương khớp canxitot.com. Anh có một bài tổng hợp khá đầy đủ và dễ hiểu về đúng chủ đề này, chị có thể tham khảo bài những thực phẩm không tốt cho người loãng xương để soát lại mâm cơm nhà mình. Và chị nhớ giúp bác sĩ một nguyên tắc: mọi sản phẩm bổ sung chỉ là phần hỗ trợ, thực phẩm bổ sung không phải là thuốc và không thay thế được thuốc điều trị loãng xương khi chị đã có chỉ định.

Để chị dễ hình dung, bác sĩ gói bốn trụ cột giữ xương sau mãn kinh vào một bảng nhỏ:

Trụ cột Vì sao cần Gợi ý thực tế
Đủ canxi Nguyên liệu xây xương Sữa, sữa chua, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau lá xanh; viên bổ sung khi bác sĩ đánh giá cần
Vitamin D (và K2 khi phù hợp) Giúp hấp thu và hướng canxi vào xương Ra nắng hợp lý, thực phẩm giàu vitamin D; liều bổ sung theo chỉ định
Vận động chịu lực “Giao việc” để xương giữ độ chắc Đi bộ nhanh, chạy nhẹ, leo cầu thang, kháng lực vừa sức, đều đặn hầu hết các ngày
Bớt món rút canxi Chặn thất thoát qua thận và tiêu hóa Giảm mặn, giảm ngọt, bớt cà phê đậm đặc, hạn chế rượu bia và nước ngọt có gas

Bốn trụ cột này chị làm được ngay tại nhà. Nhưng còn một việc chỉ làm được ở cơ sở y tế, và nó trả lời câu hỏi quan trọng nhất: xương của chị hiện tại đang ở mức nào?

Đo mật độ xương khi nào là đúng lúc?

Cách duy nhất để biết chắc xương mình còn dày hay đã mỏng là đo mật độ xương, thường bằng phương pháp DXA. Đây là kỹ thuật nhẹ nhàng, không đau, nằm đo vài phút là xong, và cho ra con số cụ thể để bác sĩ xếp loại xương bình thường, thiếu xương hay đã loãng xương.

Theo các khuyến cáo phổ biến hiện nay, phụ nữ từ 65 tuổi trở lên nên được đo mật độ xương. Với chị em sau mãn kinh nhưng chưa đến 65, nên đo sớm hơn nếu có thêm yếu tố nguy cơ: mãn kinh sớm trước 45 tuổi, từng phải cắt hai buồng trứng, người gầy nhỏ, mẹ hoặc chị em ruột từng gãy xương do loãng xương, hút thuốc lá, dùng thuốc corticoid kéo dài, hoặc bản thân từng gãy xương sau va chạm nhẹ. Nếu chị nhận ra mình trong vài dòng vừa rồi, đừng đợi đủ tuổi, hãy trao đổi với bác sĩ trong lần khám tới.

Đo mật độ xương là việc chủ động, làm khi chưa có chuyện gì xảy ra. Còn một số tình huống thì ngược lại, chị không nên chờ.

Khi nào cần đi khám ngay

Chị hãy thu xếp đi khám sớm, không trì hoãn, nếu có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

  • Thấp đi rõ so với thời trẻ, từ khoảng ba phân trở lên, hoặc người thân nhận xét lưng chị gù đi nhanh.
  • Đau lưng xuất hiện đột ngột, đau chói một điểm ở cột sống, nhất là sau khi bê vác, cúi người hay ngã nhẹ.
  • Gãy xương sau một va chạm nhẹ ở bất kỳ vị trí nào, dù đã được bó bột hay phẫu thuật rồi cũng cần đánh giá thêm về loãng xương.
  • Mãn kinh trước 45 tuổi hoặc đã cắt hai buồng trứng mà chưa từng được tư vấn về xương và nội tiết.
  • Đang dùng corticoid kéo dài vì bệnh khớp, hen hay bệnh tự miễn mà chưa từng đo mật độ xương.

Những tình huống này cần bác sĩ khám trực tiếp, đôi khi cần chụp phim và xét nghiệm, chứ không thể tự xử ở nhà bằng viên canxi. Trước khi khép lại, bác sĩ trả lời nhanh mấy câu chị em hay hỏi nhất.

Câu hỏi chị em hay hỏi bác sĩ

Loãng xương sau mãn kinh có chữa khỏi hẳn được không?
Khối xương đã mất rất khó lấy lại hoàn toàn, nhưng loãng xương điều trị được. Thuốc điều trị cùng với dinh dưỡng và vận động đúng giúp làm chậm mất xương và giảm nguy cơ gãy xương. Phát hiện càng sớm, kết quả càng thuận lợi, nên đo mật độ xương đúng lúc quan trọng hơn việc uống thật nhiều canxi.

Uống canxi nhiều có bị sỏi thận không?
Canxi từ thực phẩm hằng ngày nhìn chung an toàn. Vấn đề thường nằm ở việc tự uống viên canxi liều cao kéo dài không có chỉ định. Vì vậy chị nên ưu tiên nguồn canxi từ bữa ăn, phần bổ sung để bác sĩ tính liều dựa trên tình trạng cụ thể của chị.

Sau mãn kinh có nên dùng nội tiết thay thế để giữ xương không?
Liệu pháp nội tiết mãn kinh có thể giúp giữ xương ở một số chị em, nhưng đây là quyết định cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ trên từng người, sau khi khám và làm các kiểm tra cần thiết. Chị đừng tự dùng theo lời mách, hãy để bác sĩ phụ khoa đánh giá trực tiếp.

Tập yoga, bơi lội có đủ để phòng loãng xương không?
Yoga giúp dẻo dai, thăng bằng tốt nên giảm nguy cơ té ngã, bơi tốt cho khớp và tim mạch. Nhưng để kích thích xương giữ độ chắc, chị nên có thêm vận động chịu lực như đi bộ nhanh, chạy nhẹ hay tập kháng lực, phối hợp các hình thức với nhau là tốt nhất.

Điều bác sĩ mong chị mang theo

Loãng xương sau mãn kinh không phải bản án, nó là hệ quả có thể lường trước của việc estrogen rời đi, và vì lường trước được nên chị hoàn toàn có thể chủ động. Đừng đợi một cú ngã mới bắt đầu quan tâm đến khung xương đã cõng chị đi suốt mấy chục năm. Ăn đủ, vận động đều, bớt những món rút canxi, và quan trọng nhất là biết rõ con số mật độ xương của chính mình.

Nếu chị đang ở giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh và muốn được nhìn tổng thể cả nội tiết lẫn sức khỏe xương, chị có thể ghé Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương để khám phụ khoa và được tư vấn riêng cho giai đoạn này: từ các triệu chứng bốc hỏa, mất ngủ, khô hạn đến đánh giá nguy cơ loãng xương và hướng theo dõi phù hợp. Mãn kinh là một chặng dài, có người đồng hành hiểu nội tiết của chị, chặng đường ấy sẽ nhẹ hơn nhiều.

Cần bác sĩ đồng hành?

Chị có điều băn khoăn về thai kỳ, sau sinh hay nội tiết, cứ nhắn cho bác sĩ. Đọc bài chỉ giúp chị hiểu, còn thăm khám mới giúp chị yên tâm.

Hotline: 035 469 6368  ·  Zalo: 096 730 2427
Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương

Nhắn Zalo cho bác sĩ

Tài liệu tham khảo

Về tác giả

BS Mai Phương là bác sĩ chuyên ngành Sản phụ khoa với hơn 16 năm kinh nghiệm. Chị tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa Đại học Y Dược Huế (2009), Thạc sĩ Y học Sản phụ khoa Đại học Y Dược TP.HCM (2014), Bác sĩ Chuyên khoa II Sản phụ khoa (hoàn thành 12/2025), và đi sâu về lĩnh vực sàn chậu (chứng chỉ sàn chậu Bệnh viện Từ Dũ 2017, đào tạo tại Quảng Tây Trung Quốc 2024). Chị là mẹ của hai em bé và thăm khám, đồng hành cùng chị em tại Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương.

Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám và chỉ định trực tiếp của bác sĩ. Thực phẩm bổ sung không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Posted on

Đau lưng khi mang thai: vì sao gần như mẹ bầu nào cũng gặp, và cách chăm sóc đúng

Đau lưng khi mang thai: vì sao gần như mẹ bầu nào cũng gặp, và cách chăm sóc đúng

Trong phòng khám thai, có một động tác bác sĩ nhìn thấy gần như mỗi ngày. Một mẹ bầu bước vào, một tay đỡ bụng, một tay chống ra sau lưng, ngồi xuống ghế thật chậm rồi khẽ nhăn mặt. Chưa cần chị mở lời, bác sĩ đã đoán được câu đầu tiên: “Bác ơi, sao em đau lưng quá, có sao không bác?”.

Đau lưng khi mang thai quen thuộc đến mức nhiều chị em coi nó là “chuyện đương nhiên của bà bầu” rồi âm thầm chịu đựng. Bác sĩ hiểu cảm giác đó bằng chính lưng của mình, vì qua hai lần mang thai, tăng 12 cân rồi 14 cân, bác sĩ cũng từng có những đêm xoay mãi không tìm được tư thế nằm cho đỡ mỏi. Nhưng chịu đựng trong mù mờ khác hẳn với hiểu rõ chuyện gì đang xảy ra trong cơ thể mình. Bài này bác sĩ viết để chị hiểu vì sao lưng mình đau, cách chăm sóc nào an toàn, và quan trọng nhất, khi nào cơn đau lưng không còn là chuyện bình thường nữa.

Vì sao đau lưng khi mang thai lại phổ biến đến vậy?

Câu trả lời nằm ở chỗ cơ thể mẹ đang làm ba việc lớn cùng một lúc, và cả ba đều đi qua cái lưng.

Thứ nhất là nội tiết. Ngay từ những tuần đầu, cơ thể mẹ tiết ra relaxin, một nội tiết tố có nhiệm vụ làm mềm và giãn các dây chằng, khớp vùng chậu để chuẩn bị đường ra cho em bé sau này. Relaxin làm rất tốt việc của nó, chỉ có điều nó không giãn riêng vùng chậu mà làm lỏng lẻo cả các khớp và dây chằng quanh cột sống. Khớp lỏng hơn nghĩa là cơ lưng phải gồng nhiều hơn để giữ vững, và cơ gồng lâu thì mỏi, thì đau. Estrogen và progesterone tăng cao trong thai kỳ cũng góp phần vào sự thay đổi này của hệ cơ xương khớp.

Thứ hai là trọng tâm cơ thể. Bụng lớn dần về phía trước kéo trọng tâm của mẹ đổ ra trước, cột sống thắt lưng phải ưỡn cong hơn để giữ thăng bằng, trong khi cơ bụng, nhóm cơ vốn chia lửa với cơ lưng, lại bị kéo giãn dần theo bụng bầu nên đỡ được rất ít. Toàn bộ gánh nặng dồn về khối cơ lưng dưới.

Thứ ba là chuyện canxi. Em bé cần canxi để xây xương, và nguồn canxi đó lấy từ mẹ. Nếu mẹ ăn uống không đủ, cơ thể sẽ ưu tiên con bằng cách rút dần canxi từ xương của mẹ, khiến hệ xương của mẹ đi qua thai kỳ trong tình trạng thiệt thòi.

Ba chuyện này cộng lại, chị sẽ thấy đau lưng khi mang thai không phải vì mẹ yếu hay “tại số”, nó là cái giá cơ học rất dễ hiểu của việc nuôi một em bé. Nhưng cơn đau ở đầu thai kỳ và cuối thai kỳ lại không giống nhau, và hiểu sự khác nhau đó sẽ giúp chị đỡ lo hơn nhiều.

Đau lưng khi mang thai 3 tháng đầu và 3 tháng cuối khác nhau thế nào?

Ở 3 tháng đầu, bụng còn nhỏ, cơn đau lưng lúc này chủ yếu do nội tiết. Relaxin và progesterone đã bắt đầu làm mềm dây chằng từ rất sớm, nên nhiều mẹ ngạc nhiên “bụng đã thấy gì đâu mà lưng đã mỏi”. Cảm giác thường là mỏi âm ỉ vùng thắt lưng, tăng khi ngồi lâu. Đau kiểu này phần lớn lành tính, nhưng vì 3 tháng đầu cũng là giai đoạn nhạy cảm, nếu đau lưng đi kèm ra máu hay đau bụng dưới thì chị cần đi khám ngay chứ đừng tự trấn an.

Sang 3 tháng cuối, nguyên nhân cơ học chiếm chỗ. Bụng đã lớn, cân đã tăng, trọng tâm đổ hẳn về trước, khớp vùng chậu giãn tối đa để chuẩn bị sinh. Nhiều mẹ đau lan xuống vùng chậu, vùng mông, có mẹ đau khớp mu, bước lên cầu thang hay trở mình ban đêm là nhói. Giai đoạn này cơn đau thường rõ hơn, dai hơn, và cũng là lúc mẹ dễ nhầm giữa đau lưng thông thường với cơn gò chuyển dạ, ranh giới mà lát nữa bác sĩ sẽ chỉ chị cách phân biệt.

Hiểu cơn đau của mình thuộc kiểu nào rồi, giờ đến phần chị chờ nhất: làm gì cho đỡ đau mà vẫn an toàn cho con.

Bà bầu đau lưng phải làm sao? Những cách chăm sóc an toàn tại nhà

Tin vui là phần lớn đau lưng thai kỳ cải thiện được bằng những việc rất đời thường, không cần đến thuốc. Đây là những điều bác sĩ vẫn dặn mẹ bầu ở phòng khám:

  • Sửa tư thế trước tiên. Đứng thẳng, không ưỡn bụng ra trước quá mức. Khi ngồi, chọn ghế có tựa lưng, kê thêm gối nhỏ sau thắt lưng, hai chân chạm đất. Tránh đứng hoặc ngồi một tư thế quá lâu, khoảng 30 đến 45 phút nên đứng dậy đi lại một chút.
  • Nằm nghiêng và làm bạn với gối ôm. Nằm nghiêng, ưu tiên nghiêng trái, kẹp một chiếc gối giữa hai đầu gối và một chiếc đỡ dưới bụng. Chiếc gối ôm dài cho bà bầu là khoản đầu tư đáng tiền nhất của cả thai kỳ.
  • Cúi nhặt đồ bằng đầu gối, không bằng lưng. Muốn nhặt gì dưới đất, chị ngồi xổm xuống bằng cách gập gối, giữ lưng thẳng, thay vì cúi gập người. Hạn chế bê vác nặng, việc nặng cứ để người nhà.
  • Đi giày bệt đế mềm. Tạm chia tay giày cao gót, vì nó đẩy trọng tâm ra trước thêm nữa, đúng cái hướng mình đang muốn tránh.
  • Vận động nhẹ đều đặn. Đi bộ chậm, bơi, yoga cho bà bầu đều giúp cơ lưng khỏe hơn và cơn đau dịu đi. Bác sĩ vốn là người có chạy bộ, nhưng khi mang thai bác sĩ cũng chuyển về đi bộ nhẹ nhàng, nghe cơ thể mình mà điều chỉnh, hôm nào mệt thì nghỉ.
  • Chườm ấm vùng thắt lưng. Túi chườm ấm hoặc vòi sen nước ấm chảy qua lưng khoảng 10 đến 15 phút giúp cơ giãn ra dễ chịu. Lưu ý chườm ấm vùng lưng chứ không chườm nóng lên bụng.
  • Cân nhắc đai đỡ bụng ở những tháng cuối. Với mẹ bụng lớn, đai nâng đỡ bụng giúp san bớt sức nặng cho cột sống. Chị nên hỏi bác sĩ khám thai của mình trước khi dùng để chọn loại và cách đeo phù hợp.

Còn thuốc giảm đau thì sao? Nguyên tắc của bác sĩ rất gọn: mẹ bầu không tự ý uống bất kỳ thuốc giảm đau nào, kể cả thuốc dán, thuốc xoa ngoài da, khi chưa hỏi bác sĩ đang theo dõi thai cho mình. Có loại dùng được, có loại chống chỉ định trong thai kỳ, và người quyết định phải là bác sĩ biết rõ hồ sơ thai của chị.

Những việc trên lo phần “chống đỡ” bên ngoài. Nhưng còn một phần chìm bên dưới cơn đau lưng mà nhiều mẹ bỏ quên, đó là bộ xương của chính mẹ đang được nuôi bằng gì.

Canxi cho bà bầu: phần chìm bên dưới cơn đau lưng

Như bác sĩ kể ở trên, em bé lấy canxi từ mẹ để xây xương, và nếu nguồn nạp vào không đủ thì xương mẹ là nơi bị rút. Theo nhu cầu khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng, phụ nữ mang thai cần khoảng 1.200mg canxi mỗi ngày, cao hơn hẳn lúc chưa mang bầu. Mẹ thiếu canxi kéo dài dễ bị chuột rút ban đêm, tê tay chân, đau mỏi lưng và xương khớp nhiều hơn, và chịu thiệt về lâu dài cho chính bộ xương của mình sau này.

Cách nạp canxi nền tảng nhất vẫn là bữa ăn: sữa và sữa chua, phô mai, cá nhỏ ăn cả xương, tôm tép, đậu phụ, vừng, rau lá xanh đậm. Đi kèm với canxi là vitamin D, chất giúp ruột hấp thu được canxi, vì ăn đủ canxi mà thiếu vitamin D thì cũng như chở hàng đến mà không có người mở cửa kho. Khi bữa ăn không gánh đủ, bác sĩ sẽ cân nhắc cho mẹ dùng thêm viên canxi và vitamin D, còn dùng loại nào, liều bao nhiêu, bắt đầu từ tuần thai nào thì phải dựa trên tình trạng của từng mẹ, chị đừng tự mua theo lời mách.

Riêng chuyện uống sữa và bổ sung canxi sao cho cơ thể thật sự hấp thu được, chứ không phải uống cho có, bác sĩ muốn giới thiệu với chị một đồng nghiệp mà bác sĩ quý ở sự nói thật: BS Thuỳ Dung, bác sĩ chuyên khoa Thần kinh Xương khớp. Chị ấy có một bài phân tích rất kỹ về chuyện đau xương khớp nên uống sữa, bổ sung canxi thế nào cho đúng, từ góc nhìn của người chuyên về xương khớp. Mẹ nào muốn hiểu sâu thêm phần canxi thì rất nên đọc, kiến thức trong đó dùng được cho cả nhà chứ không riêng mẹ bầu.

Chăm tư thế, chăm vận động, chăm canxi rồi, còn lại một việc quan trọng nhất mà bác sĩ muốn chị thuộc lòng: nhận ra lúc nào cơn đau lưng không còn là chuyện để tự xoay xở ở nhà.

Khi nào đau lưng ở mẹ bầu cần đi khám ngay?

Phần lớn đau lưng thai kỳ là đau cơ học lành tính. Nhưng có những cơn đau lưng là tiếng chuông báo động của một chuyện khác nghiêm trọng hơn, và chị cần phân biệt được hai loại này:

Đau lưng cơ học thường gặp Dấu hiệu cần đi khám ngay
Mỏi âm ỉ vùng thắt lưng, tăng khi đứng ngồi lâu Đau lưng kèm ra máu hoặc ra dịch bất thường ở âm đạo
Đỡ hơn khi nghỉ ngơi, chườm ấm, đổi tư thế Đau thành từng cơn đều đặn kèm bụng gò cứng, nhất là trước 37 tuần
Không kèm sốt, không kèm dấu hiệu bất thường khác Đau lưng kèm sốt, ớn lạnh, tiểu buốt, tiểu rắt
Đau tăng dần theo bụng bầu, mức độ chịu được Đau dữ dội đột ngột, không giảm dù đã nghỉ ngơi
Không ảnh hưởng vận động chân Tê hoặc yếu hẳn một hay hai chân, mất kiểm soát tiểu tiện

Cột bên phải là những tình huống có thể liên quan đến dọa sinh non, nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm thận hay vấn đề thần kinh, những chuyện không chờ được đến lịch khám định kỳ. Nếu chị thấy mình rơi vào bất kỳ dòng nào bên phải, hãy đến cơ sở y tế ngay trong ngày, đừng đợi “xem mai có đỡ không”.

Nắm được ranh giới an toàn rồi, bác sĩ gói lại vài câu hỏi mà mẹ bầu hay gõ tìm nhất.

Câu hỏi mẹ bầu hay hỏi về đau lưng khi mang thai

Đau lưng khi mang thai 3 tháng đầu có nguy hiểm không?
Phần lớn là không, vì đó là tác động của nội tiết làm giãn dây chằng từ sớm. Nhưng nếu đau lưng ở 3 tháng đầu đi kèm ra máu âm đạo hoặc đau quặn bụng dưới, chị cần đi khám ngay để loại trừ dọa sảy thai hoặc thai ngoài tử cung.

Bà bầu đau lưng có nên uống thuốc giảm đau không?
Không tự ý. Có thuốc dùng được trong thai kỳ, có thuốc chống chỉ định, kể cả dạng dán và dạng xoa ngoài da. Chị hãy ưu tiên các cách không dùng thuốc như trong bài, và hỏi bác sĩ khám thai của mình trước khi dùng bất kỳ loại nào.

Đau lưng tháng cuối có phải dấu hiệu sắp sinh không?
Có thể. Đau lưng âm ỉ đơn thuần thì thường chỉ là đau cơ học. Nhưng đau lưng thành từng cơn đều đặn, mỗi lúc một dày hơn, kèm bụng gò cứng, ra nhớt hồng hoặc rỉ nước ối thì đó là dấu hiệu chuyển dạ, chị cần vào viện.

Bà bầu nên bổ sung canxi từ tháng thứ mấy?
Nhu cầu canxi tăng trong suốt thai kỳ và tăng mạnh từ quý giữa trở đi, khi xương con phát triển nhanh. Còn thời điểm bắt đầu uống viên bổ sung và liều cụ thể thì tùy chế độ ăn và tình trạng của từng mẹ, nên để bác sĩ khám thai quyết định trong lần khám của chị.

Điều bác sĩ mong chị mang theo

Đau lưng khi mang thai là cái giá rất thật của việc cơ thể chị đang nhường chỗ, nhường sức và nhường cả canxi cho một sinh linh bé nhỏ. Nó xứng đáng được chăm sóc tử tế, chứ không phải bị gạt đi bằng một câu “bầu ai chẳng thế”. Chị hãy chỉnh tư thế, vận động nhẹ, ăn đủ canxi, và trên hết là thuộc lòng những dấu hiệu phải đi khám ngay.

Nếu chị đang mang thai và muốn có một người theo dõi sát cả em bé lẫn cái lưng, khung chậu, chuyện bổ sung canxi đúng liều theo từng giai đoạn thai của chị, chị có thể ghé Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương. Mỗi lần khám thai ở đây không chỉ là nghe tim thai và đo bụng, mà là một lần bác sĩ cùng chị rà lại xem cơ thể mẹ có đang được chăm đúng như em bé hay không.

Những chia sẻ trong bài dựa trên kiến thức chăm sóc thai thường quy và nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho phụ nữ mang thai của Viện Dinh dưỡng.

Cần bác sĩ đồng hành?

Chị có điều băn khoăn về thai kỳ, sau sinh hay nội tiết, cứ nhắn cho bác sĩ. Đọc bài chỉ giúp chị hiểu, còn thăm khám mới giúp chị yên tâm.

Hotline: 035 469 6368  ·  Zalo: 096 730 2427
Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương

Nhắn Zalo cho bác sĩ

Tài liệu tham khảo

Về tác giả

BS Mai Phương là bác sĩ chuyên ngành Sản phụ khoa với hơn 16 năm kinh nghiệm. Chị tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa Đại học Y Dược Huế (2009), Thạc sĩ Y học Sản phụ khoa Đại học Y Dược TP.HCM (2014), Bác sĩ Chuyên khoa II Sản phụ khoa (hoàn thành 12/2025), và đi sâu về lĩnh vực sàn chậu (chứng chỉ sàn chậu Bệnh viện Từ Dũ 2017, đào tạo tại Quảng Tây Trung Quốc 2024). Chị là mẹ của hai em bé và thăm khám, đồng hành cùng chị em tại Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương.

Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám và chỉ định trực tiếp của bác sĩ.

Posted on

Tim mạch sau mãn kinh: khi estrogen không còn làm lá chắn cho chị

Tim mạch sau mãn kinh: khi estrogen không còn làm lá chắn cho chị

Ở phòng khám, bác sĩ hay gặp một kiểu bệnh nhân thế này. Một người phụ nữ ngoài 50, ngồi xuống là than mất ngủ, hay hồi hộp đánh trống ngực, leo cầu thang thấy mệt hơn trước, rồi tự kết luận luôn: “Chắc em bị tiền mãn kinh nó hành thôi bác nhỉ”. Đến khi đo huyết áp, làm xét nghiệm máu, nhiều chị mới ngỡ ngàng vì huyết áp đã cao, mỡ máu đã vượt ngưỡng từ lúc nào không hay.

Cái ngỡ ngàng đó không phải lỗi của chị. Suốt mấy chục năm, trái tim và mạch máu của phụ nữ được một “vệ sĩ” thầm lặng che chở, nên mình quen với cảm giác an toàn. Vệ sĩ đó là estrogen. Và khi mãn kinh đến, vệ sĩ ấy lặng lẽ rời đi.

Hôm nay bác sĩ muốn nói với chị về tim mạch sau mãn kinh, một chuyện ít được nhắc tới trong các buổi cà phê của chị em, nhưng lại là chuyện quyết định chất lượng mấy chục năm còn lại của đời mình.

Vì sao trước mãn kinh phụ nữ ít bệnh tim hơn nam giới cùng tuổi?

Chị để ý mà xem, ở tuổi 40, người bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ quanh ta thường là đàn ông. Phụ nữ cùng tuổi hiếm hơn hẳn. Một phần quan trọng của sự “may mắn” đó đến từ estrogen, nội tiết tố mà buồng trứng sản xuất đều đặn suốt tuổi sinh sản.

Estrogen bảo vệ tim mạch theo nhiều cách cùng lúc. Nó giúp gan xử lý mỡ máu theo hướng có lợi, giữ cholesterol xấu LDL ở mức thấp và nâng đỡ cholesterol tốt HDL. Nó tác động lên thành mạch máu, giúp lòng mạch mềm mại, dễ giãn nở, máu chảy êm. Nhờ vậy, mảng xơ vữa khó bám vào thành mạch hơn, huyết áp cũng dễ giữ ổn định hơn.

Nói cách khác, suốt tuổi sinh sản, cơ thể chị có sẵn một tấm lá chắn tự nhiên mà nam giới không có. Vấn đề là tấm lá chắn ấy không tồn tại mãi mãi, và thời điểm nó rút lui chính là mãn kinh.

Sau mãn kinh, tim mạch của chị thay đổi thế nào?

Khi buồng trứng ngừng hoạt động, lượng estrogen tụt xuống rất thấp và ở lại đó. Những thay đổi bên trong diễn ra âm thầm nhưng khá đồng loạt. Cholesterol xấu LDL có xu hướng tăng lên, cholesterol tốt giảm đi, đó là lý do mỡ máu cao ở phụ nữ mãn kinh phổ biến đến vậy, kể cả ở những chị ăn uống không hề thay đổi so với trước. Thành mạch bớt mềm mại, huyết áp dễ nhích lên. Mỡ trong cơ thể cũng dồn về vùng bụng nhiều hơn, kéo theo nguy cơ rối loạn đường huyết.

Từng thứ một nghe có vẻ nhỏ, nhưng chúng cộng hưởng với nhau. Mỡ máu cao lâu ngày lắng đọng vào thành mạch, tạo thành mảng xơ vữa làm lòng mạch hẹp dần. Đến một lúc nào đó, mảng xơ vữa nứt vỡ, cục máu đông hình thành và làm tắc mạch máu nuôi tim hoặc nuôi não. Về cơ chế này, bác sĩ có đọc một bài viết dễ hiểu của anh Hoàng Huy Hưng, một người viết chuyên về phòng ngừa đột quỵ, giải thích cặn kẽ mỡ máu cao và xơ vữa động mạch dẫn tới đột quỵ như thế nào. Chị nào muốn hiểu rõ con đường âm thầm ấy có thể đọc thêm.

Điều bác sĩ muốn chị nhớ ở đây là mối liên hệ giữa mãn kinh và bệnh tim mạch không phải chuyện xa xôi của người khác. Nó là quá trình đang bắt đầu trong chính cơ thể mình từ những năm quanh tuổi 50. Khó ở chỗ, giai đoạn này cơ thể lại phát ra rất nhiều tín hiệu dễ gây nhầm lẫn.

Những dấu hiệu tim mạch hay bị đổ oan cho tiền mãn kinh

Đây là phần bác sĩ trăn trở nhất sau nhiều năm ngồi phòng khám tiếp các chị tuổi này. Hồi hộp đánh trống ngực, mệt mỏi, khó thở khi gắng sức, chóng mặt, mất ngủ, những triệu chứng ấy đúng là có thể do rối loạn nội tiết của giai đoạn tiền mãn kinh. Nhưng chúng cũng có thể là tiếng gõ cửa đầu tiên của bệnh tim mạch. Hai nhóm nguyên nhân này giống nhau đến mức chính bác sĩ cũng không dám phân biệt bằng cảm nhận, mà phải dựa vào thăm khám và xét nghiệm.

Cái bẫy nằm ở chỗ, ở phụ nữ, triệu chứng tim mạch thường mơ hồ hơn ở nam giới. Nhiều chị không đau ngực dữ dội kiểu “kinh điển”, mà chỉ thấy mệt lạ, hụt hơi khi làm việc quen thuộc, nặng ngực thoáng qua, buồn nôn. Cả người bệnh lẫn người nhà đều dễ tặc lưỡi cho qua, đổ hết cho tuổi tác và tiền mãn kinh, thành ra phụ nữ hay được phát hiện bệnh muộn hơn.

Vậy nên bác sĩ dặn chị một nguyên tắc đơn giản: ở tuổi này, triệu chứng mới xuất hiện và lặp lại thì đừng tự chẩn đoán. Hãy để bác sĩ khám, đo huyết áp, làm xét nghiệm rồi hẵng kết luận. Và có những dấu hiệu mà chị không được chờ đến lịch khám.

Dấu hiệu cần đi khám ngay, đừng chờ đợi

Chị hãy ghi nhớ và dặn cả người thân trong nhà những tín hiệu cấp cứu sau.

Với đột quỵ, y học có quy tắc FAST để nhận diện nhanh: mặt bỗng méo lệch một bên (Face), tay chân một bên yếu hoặc không giơ lên được (Arm), nói đớ, nói khó, nói câu không tròn (Speech), và Time nghĩa là thời gian, thấy các dấu hiệu đó phải gọi cấp cứu 115 ngay lập tức, vì mỗi phút chậm trễ là thêm tế bào não mất đi.

Với tim, chị cần đi khám cấp cứu khi có cơn đau ngực hoặc cảm giác đè nặng, bó chặt giữa ngực kéo dài trên vài phút, nhất là khi lan lên hàm, lên vai hoặc cánh tay; khó thở đột ngột; vã mồ hôi lạnh kèm buồn nôn; hoặc ngất xỉu. Ở phụ nữ, cơn đau có thể không rầm rộ, nên cảm giác “khó chịu khác thường chưa từng có” cũng đáng để đi viện kiểm tra hơn là nằm nhà theo dõi.

Đó là những tình huống khẩn cấp. Còn với ngày thường, món quà lớn nhất chị dành cho trái tim mình lại là những việc rất nhỏ và đều đặn.

Chị cần làm gì cho trái tim từ tuổi 45? Một checklist đơn giản

Phòng ngừa đột quỵ ở phụ nữ và bảo vệ tim mạch sau mãn kinh không nằm ở thứ gì đắt tiền, nó nằm ở sự đều đặn. Bác sĩ gói lại thành checklist này để chị dán lên tủ lạnh.

Việc cần làm Gợi ý của bác sĩ
Đo huyết áp Định kỳ, ít nhất mỗi lần khám sức khỏe; nếu đã cao thì theo dõi tại nhà theo hướng dẫn
Xét nghiệm mỡ máu, đường huyết Kiểm tra định kỳ theo hẹn của bác sĩ, đừng chờ có triệu chứng
Vận động Đều đặn hầu hết các ngày trong tuần, đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, môn nào chị duy trì được
Ăn bớt mặn Giảm nước chấm, đồ kho mặn, thực phẩm chế biến sẵn; thêm rau xanh, cá
Ngủ đủ Ưu tiên giấc ngủ như một việc quan trọng, khó ngủ kéo dài thì đi khám thay vì tự mua thuốc
Thuốc lá Bỏ hẳn, kể cả hút thuốc thụ động trong nhà
Cân nặng, vòng eo Theo dõi mỗi tháng, để ý khi mỡ dồn về vùng bụng
Khám phụ khoa và sức khỏe tổng quát Duy trì hằng năm, kể cả khi đã mãn kinh và “thấy khỏe”

Riêng chuyện vận động, bác sĩ không nói suông đâu. Chính bác sĩ cũng giữ thói quen chạy bộ, và điều nhận ra sau nhiều năm là mình không cần chạy nhanh hay chạy xa, mình chỉ cần hôm nay có xỏ giày. Trái tim được nuôi bằng thói quen, không phải bằng quyết tâm vài ngày.

Đến đây chắc chị còn vài thắc mắc quen thuộc, bác sĩ trả lời luôn nhé.

Câu hỏi chị hay hỏi bác sĩ

Em không thấy triệu chứng gì, có cần xét nghiệm mỡ máu không?
Rất cần, vì mỡ máu cao gần như không có triệu chứng, nó chỉ lộ diện qua xét nghiệm. Sau mãn kinh, chị nên kiểm tra mỡ máu và đường huyết định kỳ theo hẹn của bác sĩ ngay cả khi cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh.

Trước giờ huyết áp em luôn bình thường, sau mãn kinh có cần đo lại không?
Có. Huyết áp có thể bắt đầu tăng sau mãn kinh dù trước đó cả đời bình thường. Con số của quá khứ không bảo vệ được chị ở hiện tại, nên hãy đo định kỳ để có con số của chính giai đoạn này.

Hồi hộp đánh trống ngực ở tuổi này là do tiền mãn kinh hay do tim?
Cả hai đều có thể, và không ai phân biệt được chỉ bằng cảm nhận. Nếu triệu chứng lặp lại, chị nên đi khám để được đo huyết áp, điện tim và xét nghiệm khi cần, loại trừ nguyên nhân tim mạch trước rồi mới yên tâm quy về nội tiết.

Có nên dùng nội tiết thay thế để bảo vệ tim mạch không?
Liệu pháp nội tiết không phải là thuốc phòng bệnh tim, và không phải ai cũng dùng được. Với các triệu chứng mãn kinh gây khổ sở, có những lựa chọn điều trị cần bác sĩ đánh giá trực tiếp trên từng người, cân nhắc lợi ích và nguy cơ, chị đừng tự mua dùng theo lời mách.

Điều bác sĩ mong chị mang theo

Mãn kinh không phải là bệnh, nó là một chương mới của cuộc đời. Nhưng tim mạch sau mãn kinh là chuyện chị cần chủ động nắm lấy, vì tấm lá chắn estrogen đã được trao lại vào tay chị: bằng máy đo huyết áp, bằng tờ xét nghiệm định kỳ, bằng đôi giày đi bộ và bữa cơm bớt mặn. Người phụ nữ đã dành nửa đời chăm sóc người khác, nửa đời còn lại xứng đáng được chính mình chăm sóc chu đáo như thế.

Nếu chị đang trong giai đoạn tiền mãn kinh hoặc mãn kinh và muốn được đánh giá tổng thể, từ triệu chứng nội tiết, giấc ngủ, sàn chậu đến kiểm tra huyết áp, mỡ máu, đường huyết định kỳ, chị có thể ghé Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương để được thăm khám và tư vấn cho đúng giai đoạn của mình. Một buổi khám chu đáo hôm nay nhẹ nhàng hơn rất nhiều so với một biến cố phải cấp cứu ngày mai.

Cần bác sĩ đồng hành?

Chị có điều băn khoăn về thai kỳ, sau sinh hay nội tiết, cứ nhắn cho bác sĩ. Đọc bài chỉ giúp chị hiểu, còn thăm khám mới giúp chị yên tâm.

Hotline: 035 469 6368  ·  Zalo: 096 730 2427
Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương

Nhắn Zalo cho bác sĩ

Tài liệu tham khảo

Về tác giả

BS Mai Phương là bác sĩ chuyên ngành Sản phụ khoa với hơn 16 năm kinh nghiệm. Chị tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa Đại học Y Dược Huế (2009), Thạc sĩ Y học Sản phụ khoa Đại học Y Dược TP.HCM (2014), Bác sĩ Chuyên khoa II Sản phụ khoa (hoàn thành 12/2025), và đi sâu về lĩnh vực sàn chậu (chứng chỉ sàn chậu Bệnh viện Từ Dũ 2017, đào tạo tại Quảng Tây Trung Quốc 2024). Chị là mẹ của hai em bé và thăm khám, đồng hành cùng chị em tại Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương.

Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám và chỉ định trực tiếp của bác sĩ. Khi có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ hoặc bệnh tim cấp, hãy gọi cấp cứu 115 ngay.

Posted on

Mẹ sau sinh nên bổ sung gì, con nên bổ sung gì? Bác sĩ sản giải đáp

Mẹ sau sinh nên bổ sung gì, con nên bổ sung gì? Bác sĩ sản giải đáp

Trong các buổi tái khám sau sinh ở phòng khám, có một cảnh bác sĩ gặp gần như mỗi tuần. Một người mẹ bế em bé chừng một tháng tuổi, vừa ngồi xuống đã hỏi liền hai câu: “Bác ơi, em đang cho con bú thì có cần uống thêm gì không? Mà bé nhà em có phải bổ sung gì không ạ, em nghe người bảo cần vitamin D, người lại bảo sữa mẹ là đủ hết rồi”.

Rồi chị mở túi xách ra. Trong đó là mấy lọ thuốc bổ, lọ thì mẹ chồng mua, lọ thì bạn gửi từ nước ngoài về, lọ thì chị đặt theo quảng cáo lúc nửa đêm cho con bú. Chị không thiếu sự quan tâm, chị chỉ thiếu một người ngồi xuống sắp xếp lại giúp chị: cái nào mẹ cần, cái nào con cần, cái nào không cần.

Hôm nay bác sĩ viết bài này để làm đúng việc đó. Mình cùng chia câu hỏi lớn “mẹ sau sinh nên bổ sung gì” thành hai phần rõ ràng, phần của mẹ và phần của con, để chị đọc xong là biết mình phải nhìn vào đâu.

Mẹ sau sinh nên bổ sung gì? Bốn thứ nền tảng

Trả lời ngắn gọn trước để chị đỡ sốt ruột: với hầu hết các mẹ đang cho con bú, bốn thứ nền tảng là sắt, canxi cùng vitamin D, DHA, và quan trọng nhất là bữa ăn đủ chất. Viên uống chỉ là phần bù thêm, không thay được bữa cơm.

Giờ mình đi từng thứ một nhé.

Sắt. Cuộc sinh nào cũng khiến mẹ mất một lượng máu, sinh mổ hay băng huyết thì mất nhiều hơn. Vì vậy Hướng dẫn quốc gia về chăm sóc sức khỏe bà mẹ của Bộ Y tế khuyến nghị mẹ tiếp tục uống viên sắt và acid folic ít nhất một tháng sau sinh. Mẹ nào sau sinh hay hoa mắt, chóng mặt, da xanh, mệt không rõ lý do thì nên đi kiểm tra công thức máu, vì rất có thể mẹ còn thiếu máu và cần uống sắt lâu hơn theo chỉ định.

Canxi và vitamin D. Đây là phần nhiều mẹ bỏ quên nhất. Khi cho con bú, mỗi ngày cơ thể mẹ chuyển một lượng canxi qua sữa để xây xương cho con. Nếu mẹ ăn uống không đủ, cơ thể sẽ rút canxi từ chính xương của mẹ ra để ưu tiên cho con. Đó là lý do nhiều mẹ sau sinh than đau lưng, tê tay, chuột rút, răng yếu đi. Theo nhu cầu khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng, bà mẹ cho con bú cần khoảng 1.300mg canxi mỗi ngày, cao hơn hẳn người bình thường. Con số đó khó đạt nếu chỉ trông vào vài bữa cơm kiêng khem, nên mẹ cần chủ động: sữa và sữa chua, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ, rau lá xanh, và bổ sung viên canxi kèm vitamin D khi bác sĩ đánh giá là cần.

DHA. DHA đi qua sữa mẹ và tham gia phát triển não bộ, thị giác của con trong những tháng đầu. Các khuyến nghị quốc tế thường nhắc mức khoảng 200mg DHA mỗi ngày cho mẹ cho con bú. Cách tự nhiên nhất là ăn cá béo như cá hồi, cá trích, cá basa hai đến ba bữa mỗi tuần; mẹ nào không ăn được cá thì trao đổi với bác sĩ về viên bổ sung.

Và bữa ăn đủ chất. Bác sĩ để cái này cuối cùng nhưng nó là cái nền của tất cả. Sau sinh không phải lúc ăn kiêng khem theo lời truyền miệng, càng không phải lúc nhịn để lấy dáng vội. Mẹ cho con bú cần đủ đạm, đủ rau, uống đủ nước. Chính bác sĩ đã hai lần nuôi con bú, nên bác sĩ hiểu cảm giác vừa muốn hồi phục nhanh vừa sợ thiếu sữa; câu trả lời không nằm ở lọ thuốc bổ đắt tiền nào cả, nó nằm ở mâm cơm đều đặn mỗi ngày.

Phần của mẹ tạm ổn rồi. Còn em bé bé xíu đang nằm trong vòng tay chị thì sao? Đây mới là phần nhiều mẹ hỏi bác sĩ nhất.

Bé bú mẹ có cần bổ sung gì không? Một thứ gần như bé nào cũng cần

Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho trẻ sơ sinh, điều đó không có gì phải bàn lại. Nhưng sữa mẹ có một điểm yếu mà tự nhiên chưa kịp sửa: nó chứa rất ít vitamin D.

Vitamin D là chất giúp cơ thể con hấp thu canxi để xây xương. Ngày xưa ông bà mình bù bằng cách phơi nắng, nhưng ngày nay chúng ta biết da trẻ sơ sinh rất mỏng, việc phơi nắng trực tiếp không còn được khuyến khích. Vì vậy Hội Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến cáo trẻ bú mẹ hoàn toàn hoặc bú mẹ là chính nên được bổ sung 400 IU vitamin D mỗi ngày, bắt đầu từ những ngày đầu sau sinh. Đây gần như là lời dặn thường quy khi mẹ con xuất viện.

Chị có thể thắc mắc: thế bé bú sữa công thức thì sao? Sữa công thức đã được nhà sản xuất trộn sẵn vitamin D, nên bé nào bú đủ khoảng một lít sữa công thức mỗi ngày thường đã nhận đủ; bé bú ít hơn mức đó vẫn cần bổ sung thêm. Còn mũi vitamin K mà con được tiêm ngay lúc mới sinh là chuyện khác, nó phòng xuất huyết và đã làm xong ở bệnh viện, mẹ không phải lo tiếp.

Một điều bác sĩ muốn nói rõ vì hay bị quảng cáo làm nhiễu: nhu cầu cốt lõi của con trong giai đoạn này là vitamin D3 đủ 400 IU mỗi ngày, đều đặn. Các sản phẩm kết hợp thêm K2 là một lựa chọn có trên thị trường, không phải yêu cầu bắt buộc với mọi bé. Con của chị cụ thể cần gì, liều bao nhiêu, hãy để bác sĩ đang theo dõi bé quyết định.

Biết con cần vitamin D rồi, nhưng ra hiệu thuốc lại là một cơn hoang mang khác: cả một kệ sản phẩm, loại nhỏ giọt, loại xịt, loại siro. Chọn thế nào đây? Bác kể mẹ nghe ngay đây.

Nhỏ giọt, xịt hay siro: chọn dạng nào cho bé sơ sinh?

Với các bé sơ sinh và dưới một tuổi, kinh nghiệm của bác sĩ nghiêng hẳn về dạng nhỏ giọt. Lý do rất thực tế: bé còn quá nhỏ để hợp tác với chai xịt, chưa nên nhận thêm vị ngọt từ siro, còn dạng nhỏ giọt cho phép mẹ đếm đúng từng giọt, nhỏ trực tiếp vào miệng con hoặc lên đầu ti khi cho bú, lượng ít và kiểm soát được. Dạng xịt tiện cho bé lớn hơn đã chịu há miệng, dạng siro dễ uống nhưng mẹ cần để ý lượng đường. Và một nguyên tắc bác sĩ hay dặn: dạng nào con chịu dùng đều đặn mỗi ngày, dạng đó mới thực sự có ích, vì vi chất cần sự đều đặn chứ không cần sự cầu kỳ.

Khi cầm một lọ vitamin D3 lên, chị chỉ cần soi ba chỗ trên nhãn là đủ tỉnh táo trước mọi lời quảng cáo:

  1. Đơn vị hàm lượng. Vitamin D tính bằng IU hoặc mcg, và 400 IU tương đương 10 mcg. Nhớ mốc này để so sánh các lọ với nhau và đối chiếu với liều bác sĩ dặn.
  2. Nếu sản phẩm có K2, tìm chữ MK7. Đó là dạng K2 được dùng phổ biến trong các sản phẩm làm kỹ.
  3. Nhìn dòng “mỗi liều dùng”, đừng nhìn hàm lượng cả lọ. Con số có ý nghĩa là lượng con nhận trong mỗi giọt, mỗi lần dùng, không phải con số to in ngoài vỏ hộp.

Về chuyện chọn dạng và đọc nhãn này, bác sĩ có đọc được một bài viết khá kỹ và dễ hiểu của đội ngũ dinh dưỡng Nutikids, một nhóm chuyên viết về vi chất cho trẻ em với tinh thần dạy mẹ hiểu để tự chọn thay vì hối mẹ mua. Mẹ nào đang phân vân trước kệ hàng có thể tham khảo bài chọn dạng bổ sung D3K2 nhỏ giọt, xịt hay siro cho bé của họ, đọc xong là lần tới cầm lọ lên chị tự quyết được.

Để chị dễ nhớ, bác sĩ gói cả bài vào một bảng nhỏ thế này.

Bảng tóm tắt: mẹ bổ sung gì, con bổ sung gì

Ai Bổ sung gì Ghi chú
Mẹ sau sinh Sắt + acid folic Ít nhất 1 tháng sau sinh; lâu hơn nếu còn thiếu máu (cần xét nghiệm)
Mẹ cho con bú Canxi + vitamin D Nhu cầu ~1.300mg canxi/ngày; ưu tiên từ thực phẩm, viên uống bù phần thiếu
Mẹ cho con bú DHA ~200mg/ngày; cá béo 2–3 bữa/tuần hoặc viên bổ sung
Bé bú mẹ Vitamin D3 400 IU/ngày Từ những ngày đầu sau sinh, dạng nhỏ giọt phù hợp bé nhỏ
Bé bú sữa công thức Vitamin D3 (tùy lượng sữa) Bú đủ ~1 lít/ngày thường đã đủ; ít hơn thì cần bổ sung
Cả mẹ và bé Liều cụ thể Theo chỉ định của bác sĩ đang theo dõi trực tiếp

Bảng là để dễ nhớ, còn cơ thể mỗi mẹ mỗi bé là một câu chuyện riêng. Và có những dấu hiệu mà không viên bổ sung nào giải quyết được, chị cần nhận ra chúng sớm.

Khi nào mẹ và bé cần đi khám ngay

Với mẹ, đừng chờ đợi nếu có các dấu hiệu sau: sản dịch ra nhiều trở lại hoặc có mùi hôi, sốt, vết mổ hay vết khâu sưng đau, hoa mắt chóng mặt nhiều, hồi hộp đánh trống ngực, hoặc cảm giác buồn bã, trống rỗng kéo dài quá hai tuần không dứt. Đó không phải “tại mẹ yếu”, đó là những tín hiệu cơ thể và tâm lý cần được thăm khám.

Với bé, hãy đưa con đi khám ngay khi bé bú kém hẳn hoặc bỏ bú, ngủ li bì khó đánh thức, vàng da tăng lên, sốt, hoặc chậm tăng cân qua các lần cân. Việc bổ sung vi chất chỉ là phần hỗ trợ, nó không thay được con mắt của bác sĩ nhi khi con có dấu hiệu bất thường.

Câu hỏi mẹ hay hỏi bác sĩ

Mẹ đang cho con bú có cần uống canxi không?
Phần lớn là có, vì nhu cầu canxi khi cho con bú lên tới khoảng 1.300mg mỗi ngày, khó đạt bằng bữa ăn kiêng khem sau sinh. Mẹ nên ưu tiên thực phẩm giàu canxi trước, phần thiếu bù bằng viên uống theo tư vấn của bác sĩ.

Bé bú mẹ hoàn toàn có bắt buộc bổ sung vitamin D3 không?
Có, đây là khuyến cáo thường quy vì sữa mẹ chứa rất ít vitamin D. Mức thông dụng là 400 IU mỗi ngày từ những ngày đầu sau sinh, duy trì đều đặn theo hướng dẫn của bác sĩ theo dõi bé.

Mẹ uống vitamin D rồi thì con có cần uống nữa không?
Với liều vitamin D thông thường mẹ đang dùng, lượng đi qua sữa không đủ cho nhu cầu của con, nên bé vẫn cần được bổ sung riêng theo liều của bé.

Bé cần uống D3 đến khi nào?
Thông thường việc bổ sung duy trì trong suốt giai đoạn bú mẹ và tiếp tục theo hướng dẫn của bác sĩ nhi khi bé lớn hơn, tùy chế độ ăn và tình trạng của từng bé, mẹ đừng tự tăng liều hay ngưng ngang.

Điều bác sĩ mong chị mang theo

Sau sinh, mọi ánh mắt thường dồn về em bé, còn người mẹ hay tự xếp mình xuống cuối danh sách. Nhưng chị hãy nhớ: nguồn sữa của con, giấc ngủ của con, sự bình yên của cả nhà đều bắt đầu từ một người mẹ được ăn đủ, bù đủ và được thăm khám đúng lúc. Chăm con và chăm mình không phải hai việc tranh chỗ của nhau, chúng là một việc.

Nếu chị sinh xong chưa đi tái khám, hoặc đang băn khoăn không biết mình có thiếu máu, thiếu canxi không, cơ thể hồi phục đến đâu, chị có thể ghé Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương để được kiểm tra sau sinh trọn vẹn: từ vết mổ, sản dịch, sàn chậu đến xét nghiệm máu và tư vấn bổ sung vi chất đúng cho cả hai mẹ con. Một buổi khám sau sinh chu đáo đáng giá hơn cả chục lọ thuốc bổ mua theo lời mách.

Những khuyến nghị trong bài dựa trên Hướng dẫn quốc gia về chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em (Bộ Y tế), nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng và khuyến cáo bổ sung vitamin D cho trẻ bú mẹ của Hội Nhi khoa Hoa Kỳ.

Cần bác sĩ đồng hành?

Chị có điều băn khoăn về thai kỳ, sau sinh hay nội tiết, cứ nhắn cho bác sĩ. Đọc bài chỉ giúp chị hiểu, còn thăm khám mới giúp chị yên tâm.

Hotline: 035 469 6368  ·  Zalo: 096 730 2427
Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương

Nhắn Zalo cho bác sĩ

Tài liệu tham khảo

Về tác giả

BS Mai Phương là bác sĩ chuyên ngành Sản phụ khoa với hơn 16 năm kinh nghiệm. Chị tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa Đại học Y Dược Huế (2009), Thạc sĩ Y học Sản phụ khoa Đại học Y Dược TP.HCM (2014), Bác sĩ Chuyên khoa II Sản phụ khoa (hoàn thành 12/2025), và đi sâu về lĩnh vực sàn chậu (chứng chỉ sàn chậu Bệnh viện Từ Dũ 2017, đào tạo tại Quảng Tây Trung Quốc 2024). Chị là mẹ của hai em bé và thăm khám, đồng hành cùng chị em tại Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương.

Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám và chỉ định trực tiếp của bác sĩ. Vi chất bổ sung không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Posted on

Tập gym sau sinh: khi nào bắt đầu và chọn huấn luyện viên thế nào cho an toàn?

Tập gym sau sinh: khi nào bắt đầu và chọn huấn luyện viên thế nào cho an toàn?

Trong buổi tái khám sau sinh, có một kiểu câu hỏi bác sĩ nghe rất thường xuyên. Một người mẹ bế bé chừng ba tháng tuổi, ngập ngừng một lúc rồi mới hỏi: “Bác ơi, em muốn tập gym sau sinh cho gọn người lại, mà em sợ. Với lại dạo này em hay bị són tiểu mỗi lần hắt hơi, tập tành có sao không bác?”.

Câu hỏi đó chứa hai nỗi lo rất thật. Một là muốn lấy lại cơ thể của mình. Hai là cảm giác cơ thể này hình như chưa còn như trước, mà không biết hỏi ai. Là bác sĩ sản phụ khoa đi sâu về sàn chậu khoảng mười năm nay, và cũng là một người mẹ hai con từng loay hoay đúng như vậy, bác sĩ viết bài này để trả lời trọn vẹn: khi nào chị quay lại tập được, cơ thể sau sinh có gì khác cần kiểm tra trước, và chọn phòng tập, chọn huấn luyện viên thế nào để hành trình này an toàn.

Sau sinh bao lâu thì tập gym được?

Không có một con số đúng cho mọi mẹ, vì mỗi cuộc sinh là một câu chuyện riêng. Nhưng chị có thể hình dung theo khung tham khảo này.

Với mẹ sinh thường không biến chứng, những vận động nhẹ nhàng như đi bộ, thở sâu, các bài co cơ sàn chậu có thể bắt đầu khá sớm sau sinh, khi chị thấy cơ thể sẵn sàng. Còn tập gym đúng nghĩa, tức là có tạ, có máy, có cường độ, thường chờ sau mốc tái khám khoảng sáu tuần, khi bác sĩ đã kiểm tra và xác nhận tử cung co hồi tốt, sản dịch đã hết, vết khâu tầng sinh môn lành ổn.

Với mẹ sinh mổ, mình cần kiên nhẫn hơn, vì bên dưới vết sẹo ngoài da là những lớp mô sâu cần thời gian liền chắc. Nhiều mẹ sinh mổ cần khoảng tám đến mười hai tuần mới phù hợp với các bài tập nặng dần, và mốc cụ thể phải do bác sĩ khám trực tiếp quyết định.

Có ba tín hiệu chị nên coi là điều kiện cần trước khi bước vào phòng tập: sản dịch đã sạch hẳn, vết mổ hay vết khâu không còn đau khi vận động, và chị đã đi tái khám sau sinh để bác sĩ xác nhận. Những con số ở trên chỉ là khoảng tham khảo, tùy cuộc sinh của từng mẹ, đừng lấy lịch tập của người khác áp cho mình.

Nhưng thời điểm mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại nằm ở hai chỗ trên cơ thể mà hầu hết các mẹ không biết mình cần kiểm tra trước khi tập.

Hai chỗ hay bị bỏ qua: sàn chậu và cơ bụng

Chín tháng mang thai và một cuộc sinh làm hai vùng này thay đổi nhiều nhất, mà lại ít được nhắc đến nhất.

Thứ nhất là sàn chậu, tấm võng cơ đỡ toàn bộ bàng quang, tử cung và ruột của chị. Sau sinh, tấm võng này thường bị giãn và yếu đi. Dấu hiệu quen thuộc là són tiểu khi hắt hơi, khi ho, khi bật cười hay khi nhảy dây; có mẹ lại thấy nặng tức vùng bụng dưới, cảm giác như có gì đó trĩu xuống ở cửa mình, nhất là về chiều. Nhiều chị nghĩ “sinh xong ai chẳng vậy” rồi âm thầm chịu. Bác sĩ muốn nói rõ: són tiểu sau sinh là chuyện phổ biến, nhưng phổ biến không có nghĩa là bình thường để mặc kệ, càng không nên mang một sàn chậu đang yếu đi gánh tạ, gánh máy nhảy.

Thứ hai là tách cơ thẳng bụng, y khoa gọi là diastasis recti. Khi bụng bầu lớn dần, hai múi cơ dọc giữa bụng bị đẩy tách sang hai bên. Sau sinh, phần lớn sẽ khép lại dần, nhưng ở nhiều mẹ khe hở này còn rộng, làm bụng dưới cứ nhô ra dù cân đã xuống, và làm thân người mất điểm tựa khi tập.

Chị có thể tự kiểm tra tại nhà trong một phút. Nằm ngửa, co hai gối, bàn chân đặt trên sàn. Đặt các ngón tay nằm ngang trên rốn, nhấc nhẹ đầu và vai lên khỏi sàn như sắp gập bụng. Lúc đó chị sẽ sờ thấy hai múi cơ nổi lên hai bên ngón tay. Nếu khe giữa hai múi cơ rộng từ khoảng hai đến ba ngón tay trở lên, hoặc khi gắng sức chị thấy giữa bụng phồng lên thành một sống dọc, thì nhiều khả năng chị đang có tách cơ bụng sau sinh và nên được đánh giá trước khi tập, vì các bài gập bụng, plank nặng làm sai thời điểm có thể khiến khe này khó khép hơn.

Hiểu rồi thì chị sẽ thấy: mẹ sau sinh không phải người tập bình thường cộng thêm em bé. Cơ thể mình là một ca đặc thù, và vì thế người hướng dẫn mình tập cũng phải là người hiểu điều đó.

Chọn phòng tập và huấn luyện viên thế nào cho mẹ sau sinh?

Bác sĩ từng gặp những mẹ quay lại phòng khám vì tập theo giáo án giảm cân đại trà: nhảy bật, gập bụng ngay tháng thứ hai sau sinh mổ, rồi són tiểu nặng hơn và đau tức bụng dưới. Vấn đề không nằm ở việc tập, mà nằm ở việc tập với người không hiểu cơ thể phụ nữ sau sinh.

Vậy làm sao biết một huấn luyện viên có chuyên môn thật? Trong ngành fitness, những người làm nghề tử tế đều thống nhất rằng huấn luyện viên giỏi phải được đào tạo bài bản chứ không chỉ tập lâu và có hình thể đẹp. Anh Lê Phú Cường, Master Trainer chuẩn NASM, CEO hệ thống phòng tập dành riêng cho phụ nữ MS.PI Women’s Fitness, có một bài viết mà bác sĩ thấy rất đáng để các mẹ đọc trước khi chọn thầy, nói về kỹ năng cứng mà một huấn luyện viên cá nhân bài bản cần có: từ đánh giá tư thế trước khi ra bài, hiểu giải phẫu vận động, đến cách xử lý các nhóm khách đặc thù như mẹ sau sinh. Đọc xong chị sẽ có con mắt khác hẳn khi bước vào phòng tập.

Từ góc nhìn bác sĩ sản, chị có thể dùng checklist này khi chọn huấn luyện viên cá nhân cho mẹ sau sinh:

  • [ ] Có đánh giá cơ thể trước khi ra giáo án. Buổi đầu tiên phải là hỏi bệnh sử sinh nở, xem tư thế, kiểm tra vận động, chứ không phải lao ngay vào tập. Chưa đánh giá mà đã ra bài thì chỉ là đoán.
  • [ ] Hiểu ca sau sinh là ca đặc thù. Hỏi thẳng: “Em có từng hướng dẫn mẹ sau sinh chưa? Em biết gì về sàn chậu và tách cơ bụng?”. Người có học sẽ trả lời được ngay, không né.
  • [ ] Biết giới hạn của nghề mình. Huấn luyện viên tốt là người biết khi nào cần dặn chị đi hỏi ý kiến bác sĩ, thay vì hứa tự xử lý mọi thứ trong phòng tập.
  • [ ] Giáo án cá nhân hóa. Bài tập của chị phải khác bài của cô gái chưa sinh con, và phải điều chỉnh theo tiến độ hồi phục của chính chị.
  • [ ] Không ép giảm cân cấp tốc. Ai cam kết “giảm chục cân trong một tháng” cho mẹ đang cho con bú thì chị nên cảm ơn rồi đi tìm người khác.

Một phòng tập hiểu phụ nữ, một người thầy được đào tạo bài bản, đó là nửa chặng an toàn. Nửa còn lại là nhịp độ, và về khoản này bác sĩ xin kể chuyện của chính mình.

Chuyện giảm 10 cân của chính bác sĩ

Sau bé thứ hai, bác sĩ dư 10 cân. Là bác sĩ sản mà đứng trước tủ quần áo cũ cũng nghẹn như mọi người mẹ khác thôi. Bác sĩ đã giảm được 10 cân đó trong 3 tháng, nhưng không phải bằng một phép màu cấp tốc nào, mà bằng hai việc rất cũ: sắp lại bữa ăn cho đủ chất mà bớt tinh bột đường, và vận động đều đặn vừa sức, trong đó có chạy bộ, môn mà đến giờ bác sĩ vẫn giữ.

Điều bác sĩ muốn chị mang về từ câu chuyện này không phải con số, vì cơ địa và cuộc sinh của mỗi mẹ mỗi khác. Điều đáng mang về là nhịp độ: cơ thể sau sinh cần được xây lại từ nền, từ hơi thở, sàn chậu, cơ bụng sâu, rồi mới đến tạ nặng và cardio dài. Đi chậm mà nền chắc thì đi được xa, và giữ được dáng lâu hơn nhiều so với vắt kiệt mình trong vài tuần.

Dù đi đúng nhịp đến đâu, chị vẫn cần thuộc lòng những tín hiệu cơ thể báo dừng dưới đây.

Khi nào cần dừng tập và đi khám ngay

Trong lúc tập hoặc sau buổi tập, nếu có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, chị hãy dừng lại và đi khám sớm thay vì cố thêm:

  • Ra máu âm đạo trở lại, hoặc sản dịch tưởng đã hết nay ra nhiều hơn sau khi tập.
  • Đau vết mổ, vết khâu, hoặc đau bụng dưới trong và sau khi tập.
  • Són tiểu nhiều hơn hẳn khi vận động, hoặc són cả khi không gắng sức.
  • Cảm giác nặng, trĩu, như có khối gì đó sa xuống ở cửa mình.
  • Khe giữa bụng phồng thành sống dọc mỗi khi gắng sức, hoặc bụng dưới nhô ra nhiều hơn dù tập đều.
  • Chóng mặt, hoa mắt, tim đập nhanh bất thường, mệt lả kéo dài sau buổi tập.

Những dấu hiệu này không có nghĩa là chị phải bỏ tập luôn. Chúng chỉ có nghĩa là cơ thể đang cần được bác sĩ kiểm tra và chỉnh lại lộ trình trước khi đi tiếp.

Câu hỏi mẹ hay hỏi bác sĩ

Sau sinh bao lâu thì tập gym được nếu em sinh mổ?
Phần lớn mẹ sinh mổ cần khoảng tám đến mười hai tuần trước khi vào các bài tập nặng dần, sớm hơn với đi bộ và bài tập nhẹ. Mốc chính xác tùy vết mổ và sức khỏe của chị, nên quyết định sau buổi tái khám, không tự chọn theo lịch của người khác.

Bị són tiểu khi tập thì cứ tập tiếp rồi sẽ tự hết phải không?
Không nên nghĩ vậy. Són tiểu khi tập là tín hiệu sàn chậu đang quá tải. Chị nên giảm các bài bật nhảy, gánh nặng và đi đánh giá sàn chậu; tập đúng bài cho sàn chậu trước rồi mới tăng dần cường độ sẽ an toàn hơn nhiều.

Tách cơ bụng sau sinh có tự khép lại không?
Ở nhiều mẹ, khe cơ khép dần trong những tháng đầu sau sinh. Nếu sau đó khe vẫn rộng từ khoảng hai đến ba ngón tay, hoặc bụng phồng thành sống dọc khi gắng sức, chị nên đi khám để được hướng dẫn bài tập phù hợp thay vì tự gập bụng, vì gập sai thời điểm có thể làm nặng thêm.

Đang cho con bú mà tập gym thì có mất sữa không?
Tập luyện vừa sức không làm mất sữa. Điều cần chú ý là ăn đủ, uống đủ nước và không ép cân quá nhanh, vì thiếu năng lượng kéo dài mới là thứ ảnh hưởng nguồn sữa. Chị có thể cho bé bú hoặc hút sữa trước buổi tập cho đỡ căng tức.

Điều bác sĩ mong chị mang theo

Tập gym sau sinh là một quyết định rất đáng quý, vì đó là lúc chị bắt đầu chăm lại chính mình sau những tháng dồn hết cho con. Chị chỉ cần làm nó theo đúng thứ tự: cơ thể được kiểm tra trước, người hướng dẫn hiểu mẹ sau sinh, và nhịp độ đi từ nền móng đi lên. Khi đủ ba thứ đó, phòng gym sẽ là nơi trả lại cho chị sức mạnh, chứ không phải nơi thêm một nỗi lo.

Nếu chị đang định quay lại tập mà chưa biết sàn chậu và cơ bụng của mình đã sẵn sàng chưa, chị có thể ghé Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương để khám sau sinh và đánh giá sàn chậu trước khi bắt đầu. Một buổi kiểm tra kỹ càng trước khi tập cũng giống buổi đánh giá tư thế trước khi ra giáo án vậy: nó giúp mọi giọt mồ hôi sau đó đổ ra đúng chỗ.

Cần bác sĩ đồng hành?

Chị có điều băn khoăn về thai kỳ, sau sinh hay nội tiết, cứ nhắn cho bác sĩ. Đọc bài chỉ giúp chị hiểu, còn thăm khám mới giúp chị yên tâm.

Hotline: 035 469 6368  ·  Zalo: 096 730 2427
Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương

Nhắn Zalo cho bác sĩ

Tài liệu tham khảo

Về tác giả

BS Mai Phương là bác sĩ chuyên ngành Sản phụ khoa với hơn 16 năm kinh nghiệm. Chị tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa Đại học Y Dược Huế (2009), Thạc sĩ Y học Sản phụ khoa Đại học Y Dược TP.HCM (2014), Bác sĩ Chuyên khoa II Sản phụ khoa (hoàn thành 12/2025), và đi sâu về lĩnh vực sàn chậu (chứng chỉ sàn chậu Bệnh viện Từ Dũ 2017, đào tạo tại Quảng Tây Trung Quốc 2024). Chị là mẹ của hai em bé và thăm khám, đồng hành cùng chị em tại Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương.

Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám và chỉ định trực tiếp của bác sĩ. Thời điểm và cường độ tập luyện của mỗi mẹ cần được bác sĩ xác nhận khi tái khám.

Posted on

Giảm cân sau sinh: vì sao khó đến vậy và làm sao giảm an toàn mà không mất sữa?

Giảm cân sau sinh: vì sao khó đến vậy và làm sao giảm an toàn mà không mất sữa?

Ở phòng khám, có một cảnh bác gặp hoài trong những buổi khám hậu sản. Một mẹ bế con hai tháng tuổi đến tái khám, vết mổ lành đẹp, sản dịch sạch, em bé bú tốt lên cân đều. Khám xong xuôi hết rồi, chị mới cười ngượng nghịu: “Bác ơi, con em thì lên ký mà em cũng… lên theo. Đồ trước sinh em mặc không vừa cái nào. Em muốn giảm cân lắm mà mẹ chồng em bảo đang cho con bú, ăn kiêng là mất sữa. Em phải làm sao hả bác?”

Câu đó chị hỏi rất khẽ, như thể chuyện cân nặng của mình là chuyện phụ, không đáng làm phiền bác sĩ. Nhưng bác biết đằng sau câu hỏi khẽ khàng đó là những lần đứng trước gương không dám nhìn lâu, những tấm ảnh chụp với con mà mẹ toàn đứng nép ra sau. Nên hôm nay bác viết bài này để trả lời cho trọn, thay cho tất cả các chị đang vừa ôm con vừa buồn lòng về vóc dáng của mình. Giảm cân sau sinh là chuyện làm được, và làm an toàn được, chị không phải nghe theo lời truyền miệng nữa.

Vì sao giảm cân sau sinh lại khó đến vậy?

Điều đầu tiên bác muốn chị nghe cho rõ: giảm cân sau sinh khó không phải vì chị lười hay thiếu ý chí. Nó khó vì cơ thể chị đang bận một việc quan trọng hơn nhiều, là nuôi con.

Khi chị cho con bú, chất nội tiết tạo sữa tên là prolactin tăng cao. Mà tạo sữa tốn năng lượng lắm, nên cơ thể mẹ cứ muốn giữ lại một ít mỡ làm của để dành cho con, giống người nội trợ thấy nhà có em bé là muốn trữ đồ ăn đầy tủ, chưa vội dọn bớt đi đâu.

Rồi những đêm dậy ba bốn lần cho con bú làm chị thiếu ngủ triền miên. Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài làm một chất khác tên là cortisol tăng lên. Cortisol cao thì vừa gây thèm ăn, nhất là thèm ngọt thèm tinh bột, vừa xui cơ thể tích mỡ ở bụng. Nghĩa là mẹ càng mệt, cơ thể càng ôm mỡ chặt hơn. Nghe ngược đời mà đúng là vậy đó chị.

Chưa kể quan niệm “ăn cho có sữa” khiến nhiều mẹ được bồi bổ nhiều hơn hẳn mức cơ thể cần, ngày ba bữa cơm đầy, thêm móng giò, cháo đặc, sữa đặc. Trong khi mẹ gần như không vận động gì, vì ở cữ, vì bận con, vì người còn đau. Vào nhiều ra ít, cân cứ đứng yên, có khi còn nhích lên.

Hiểu mấy chuyện này rồi chị sẽ nhẹ lòng hơn hẳn: vấn đề không nằm ở ý chí của chị, mà nằm ở cách làm. Mà cách làm đúng thì bắt đầu từ chuyện chọn đúng thời điểm.

Sau sinh bao lâu thì bắt đầu giảm cân được?

Câu này các chị gõ Google nhiều nhất, bác trả lời rõ luôn. Sáu tuần đầu sau sinh là giai đoạn hậu sản, lúc tử cung co hồi, vết mổ hay vết may tầng sinh môn lành lại, sản dịch sạch dần. Giai đoạn này cơ thể chị cần được nghỉ ngơi và ăn uống đầy đủ để hồi phục, chưa phải lúc nghĩ đến ăn kiêng. Các hiệp hội sản phụ khoa, trong đó có Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), đều khuyên chờ qua mốc khám hậu sản sáu tuần rồi mới bắt đầu điều chỉnh cân nặng và tập luyện cho bài bản.

Riêng mẹ đang cho con bú, bác thường dặn thêm một nhịp nữa: chờ nguồn sữa ổn định đã, thường là quanh mốc hai tháng sau sinh, rồi hãy giảm từ từ. Hai tháng đầu là lúc hai mẹ con đang tập hiểu nhau, con bú bao nhiêu thì sữa về bấy nhiêu, mình đừng xen vào lúc nhạy cảm đó bằng một chế độ ăn thiếu trước hụt sau.

Nói vậy không có nghĩa hai tháng đầu chị ngồi yên chịu trận. Chị vẫn đi bộ nhẹ nhàng được, vẫn ăn lành mạnh thay vì bồi bổ quá tay, con ngủ thì mẹ tranh thủ ngủ. Có sẵn cái nền đó thì tới lúc bắt đầu, mọi thứ thuận hơn nhiều. Nhưng trước khi bắt tay vào, phải gỡ giùm chị nỗi sợ lớn nhất cái đã.

Giảm cân sau sinh khi cho con bú có mất sữa không?

Sợ mất sữa là lý do số một khiến các mẹ không dám giảm cân, cũng là lý do các bà, các mẹ chồng hay cản. Bác trả lời dựa trên y văn cho chị yên tâm: giảm từ từ, chừng nửa ký mỗi tuần, là mức an toàn cho mẹ đang cho con bú, không ảnh hưởng nguồn sữa hay chuyện lên cân của em bé. Chìa khóa nằm ở hai chữ “từ từ”.

Cái làm mất sữa không phải là giảm cân, mà là giảm cân sai cách: nhịn đói, cắt bữa, uống detox thay cơm, uống thuốc giảm cân trôi nổi. Năng lượng nạp vào mà tụt xuống đột ngột quá, cơ thể tưởng đang đói kém, và việc đầu tiên nó cắt bớt chính là việc tốn kém nhất, là tạo sữa. Đó là chưa nói thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc có thể theo sữa vào người con. Cái này bác xin chị, tuyệt đối đừng thử.

Nên nếu có ai mách chị nhịn ăn khắc nghiệt hay mua liệu trình “thải mỡ cấp tốc bảy ngày” trong lúc đang cho con bú, câu trả lời của bác là không. Mẹ cho con bú cần ăn đủ, chỉ là đủ một cách khôn ngoan, chứ không phải ăn thật nhiều vì thương con. Đủ một cách khôn ngoan là sao, bác gói thành mấy việc cụ thể cho chị đây.

Giảm cân sau sinh an toàn: checklist bác sĩ dặn chị làm tại nhà

Đây là những việc bác vẫn dặn các mẹ ở phòng khám, chị làm đều đặn thì cân nặng sẽ xuống theo hướng lành mạnh mà sữa vẫn về đủ cho con:

  • Ăn đủ, đừng ăn kiêng khắc nghiệt. Mẹ cho con bú vẫn cần năng lượng nhỉnh hơn bình thường. Việc của mình là chọn lại món, không phải bỏ bữa.
  • Bữa nào cũng có chất đạm và rau xanh: cá, thịt nạc, trứng, đậu hũ, rau lá. Đạm giúp no lâu và giữ cơ, rau cho vitamin và chất xơ. Giảm dần cơm chan nước béo, móng giò ninh, chè, sữa đặc, mấy món “bồi bổ” nhiều năng lượng mà ít chất.
  • Uống đủ nước, nhất là trước và sau mỗi cữ bú. Nhiều khi mình tưởng đói mà thật ra là khát.
  • Con ngủ thì mẹ ngủ, việc nhà mạnh dạn nhờ chồng, nhờ người thân. Ngủ đủ là cách hạ cortisol rẻ nhất, mà ít mẹ nào chịu tin.
  • Vận động tăng dần, bắt đầu từ đi bộ. Tuần đầu chỉ cần đi bộ nhẹ quanh nhà, rồi tăng dần lên. Đợi cơ thể sẵn sàng rồi mới tới các bài nặng hơn.
  • Cân mỗi tuần một lần là đủ, cùng một giờ, cùng một cái cân. Cân mỗi ngày chỉ làm chị thêm sốt ruột, vì cân lên xuống theo cả bữa ăn, ly nước.
  • Đặt mục tiêu nửa ký mỗi tuần, chậm mà chắc. Số cân của chín tháng bầu, mình cho cơ thể vài tháng để trả lại, vậy là công bằng.

Chị để ý phần vận động bác mới nói tới đi bộ thôi. Vì trước khi tập gì mạnh hơn, có một chỗ mà mẹ sau sinh nào cũng cần để ý trước tiên, mà lại ít ai nhắc.

Tập lại sau sinh: đừng bỏ quên sàn chậu

Sàn chậu là lớp cơ nằm dưới cùng khung chậu, như chiếc võng đỡ lấy bàng quang, tử cung và ruột. Chín tháng mang thai rồi cuộc sinh làm chiếc võng ấy giãn ra nhiều. Đây là mảng bác theo học nhiều năm, từ chứng chỉ sàn chậu ở Bệnh viện Từ Dũ năm 2017 tới khóa đào tạo ở Quảng Tây năm 2024, nên bác dặn kỹ chị điều này: đừng vì nóng lòng lấy dáng mà lao vào tập nặng quá sớm.

Nhảy dây, chạy nhanh, gập bụng cường độ cao, nâng tạ nặng khi sàn chậu chưa hồi phục rất dễ dẫn tới són tiểu khi ho khi cười, nặng hơn là sa tạng chậu về sau. Trình tự đúng là đi từ dưới lên: tập co thắt sàn chậu (bài Kegel) sớm và đều, đi bộ tăng dần, rồi mới tới các bài toàn thân, còn mấy môn nặng để sau cùng khi cơ thể đã sẵn sàng. Nếu tập mà thấy són tiểu hay nặng tức vùng chậu, đó là tín hiệu cần chậm lại và đi khám, không phải tín hiệu để ráng thêm.

Giảm cân sau sinh đúng cách là chuyện phục hồi của cả cơ thể, không phải chuyện của riêng cái cân. Và trong hành trình đó, có những dấu hiệu chị đừng bao giờ bỏ qua.

Khi nào cần đi khám ngay?

Chị hãy đến cơ sở y tế hoặc gặp bác sĩ sớm, đừng chờ, nếu có một trong các dấu hiệu sau:

  • Sụt cân quá nhanh dù không chủ ý giảm, ăn uống bình thường mà cân cứ tụt.
  • Tim đập nhanh, hồi hộp, run tay, người lúc nóng lúc lạnh, vì đó có thể là viêm tuyến giáp sau sinh, cần xét nghiệm để biết chắc.
  • Buồn bã, mất ngủ kéo dài, không còn thiết tha điều gì, cảm giác mất kết nối với con. Đây có thể là dấu hiệu trầm cảm sau sinh. Nó là một tình trạng y khoa cần được giúp đỡ, không phải sự yếu đuối, và chị không có lỗi gì cả.
  • Són tiểu nặng, són cả khi đi lại nhẹ nhàng, hoặc cảm giác nặng tức như có gì sa xuống ở vùng kín.
  • Đau tầng sinh môn kéo dài không đỡ, hoặc ra máu âm đạo bất thường sau khi sản dịch đã sạch.

Những chuyện đó vượt ra ngoài chuyện cân nặng, cần được thăm khám đàng hoàng. Còn câu mà gần như mẹ nào cũng hỏi bác ở phòng khám, “nói vậy chứ có ai giảm được thật không bác?”, thì bác có một câu chuyện rất gần để kể.

Câu chuyện có thật ở phòng khám: từ 64kg về 47kg mà con vẫn đủ sữa

Người bác hay kể cho các mẹ nghe không ở đâu xa, đó là Dược sĩ Phạm Thị Thơm, người làm việc cùng bác mỗi ngày ở Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương. Thơm là dược sĩ hơn sáu năm trong nghề, hiện là Giám đốc kinh doanh của phòng khám, và là mẹ của một em bé năm tuổi.

Sau sinh, Thơm nặng 64kg với chiều cao 1m60. Em từng kể với bác về quãng thời gian rất tự ti, sợ chụp ảnh, vật lộn với những cảm xúc tiêu cực sau sinh mà chắc nhiều mẹ đọc tới đây thấy có mình trong đó. Rồi từng bước một, không nhịn đói cực đoan, không mất sữa, Thơm đi từ 64kg về 47kg, trong đó có chặng giảm 6kg trong 24 ngày khi tham gia một chương trình giảm mỡ có người đồng hành sát bên. Và em không dừng ở chuyện cân nặng: từ những bước chạy đầu tiên đau tới mức phải chuyển qua đi bộ, Thơm đã chạy trọn cự ly marathon 42km ở Phú Yên, một mình giữa nắng cháy, tới nay đã có hai tấm huy chương 42km.

Bác kể chuyện của Thơm không phải để hứa với chị con số nào, vì mỗi cơ thể mỗi khác, hành trình của chị sẽ theo nhịp riêng của chị. Bác kể vì nó cho thấy điều bác viết suốt bài này là có thật: giảm cân sau sinh an toàn, giữ được sữa cho con, là chuyện làm được, khi mình đi đúng cách và đủ kiên nhẫn. Chính bác cũng từng ở đó, từng chạm mốc 62kg sau khi sinh bé thứ hai, rồi tìm hiểu nghiêm túc về ăn uống lành mạnh và giảm được mười ký trong ba tháng, nên bác hiểu cái cảm giác tìm lại được chính mình nó quý cỡ nào. Thơm đã tự tay viết lại cả chặng đường của em, từ những ngày tự ti nhất đến vạch đích marathon, chị đọc hành trình giảm cân sau sinh của dược sĩ Thơm để có thêm một người bạn đồng hành bằng xương bằng thịt nhé.

Còn những thắc mắc nho nhỏ các chị hay nhắn cho bác, bác gom lại trả lời gọn ở đây.

Câu hỏi các mẹ hay hỏi bác sĩ

Sau sinh bao lâu thì giảm cân được?
Chị nên chờ qua giai đoạn hậu sản khoảng sáu tuần để cơ thể hồi phục. Nếu đang cho con bú, chờ nguồn sữa ổn định, thường quanh mốc hai tháng, rồi bắt đầu giảm từ từ. Trong lúc chờ, chị vẫn ăn lành mạnh và đi bộ nhẹ nhàng được.

Giảm cân sau sinh có mất sữa không?
Giảm từ từ chừng nửa ký mỗi tuần là mức an toàn, không ảnh hưởng nguồn sữa và chuyện lên cân của con. Thứ làm mất sữa là nhịn đói, cắt bữa đột ngột và thuốc giảm cân trôi nổi, những thứ chị cần tránh tuyệt đối khi đang cho con bú.

Có nên nhịn ăn hay uống detox để giảm cân cấp tốc sau sinh không?
Không chị nhé. Nhịn đói và detox cấp tốc làm cơ thể thiếu năng lượng tạo sữa, mẹ kiệt sức, và cân thường tăng lại sau đó. Mẹ cho con bú cần ăn đủ và chọn món khôn ngoan, không phải bỏ đói bản thân.

Làm sao giảm mỡ bụng sau sinh?
Không có cách nào giảm mỡ riêng một vùng bụng. Mỡ bụng sẽ xuống dần theo tổng thể khi chị ăn đủ đạm và rau, ngủ đủ, vận động tăng dần. Riêng cái bụng còn lỏng lẻo sau sinh thì cần thời gian cho cơ thành bụng hồi phục, chị đừng vội gập bụng cường độ cao khi sàn chậu và thành bụng chưa sẵn sàng.

Điều bác sĩ mong chị mang theo

Cân nặng sau sinh không nói lên giá trị của chị, và muốn lấy lại vóc dáng cũng chẳng có gì phải áy náy. Đó là mong muốn chính đáng của một người phụ nữ đang học cách thương lại cơ thể vừa làm nên một điều kỳ diệu. Giảm cân sau sinh không cần nhịn đói, không cần liệu trình cấp tốc nào cả. Chị chỉ cần hiểu đúng cơ thể mình, đi chậm mà chắc với nửa ký mỗi tuần, và có người đồng hành đúng lúc.

Nếu chị muốn được khám hậu sản cẩn thận, được tư vấn phục hồi sau sinh và kiểm tra sàn chậu trước khi bước vào hành trình lấy lại vóc dáng, chị ghé Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương, bác và Thơm chờ chị ở đó.

Nội dung trong bài dựa trên khuyến cáo về chăm sóc hậu sản và vận động sau sinh của Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), khuyến nghị nuôi con bằng sữa mẹ của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và y văn về dinh dưỡng cho bà mẹ cho con bú.

Cần bác sĩ đồng hành?

Chị có điều băn khoăn về thai kỳ, sau sinh hay nội tiết, cứ nhắn cho bác sĩ. Đọc bài chỉ giúp chị hiểu, còn thăm khám mới giúp chị yên tâm.

Hotline: 035 469 6368  ·  Zalo: 096 730 2427
Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương

Nhắn Zalo cho bác sĩ

Về tác giả

BS Mai Phương là bác sĩ chuyên ngành Sản phụ khoa với hơn 16 năm kinh nghiệm. Chị tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa Đại học Y Dược Huế (2009), Thạc sĩ Y học Sản phụ khoa Đại học Y Dược TP.HCM (2014), Bác sĩ Chuyên khoa II Sản phụ khoa (hoàn thành 12/2025), và đi sâu về lĩnh vực sàn chậu (chứng chỉ sàn chậu Bệnh viện Từ Dũ 2017, đào tạo tại Quảng Tây Trung Quốc 2024). Chị là mẹ của hai em bé và thăm khám, đồng hành cùng chị em tại Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương.

Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám và chỉ định trực tiếp của bác sĩ.

Posted on

Phạm Thành Long, người thầy thay đổi hành trình cuộc đời của tôi

Phạm Thành Long, người thầy thay đổi hành trình cuộc đời của tôi

Hai giờ sáng, cả khách sạn đã im lìm, tôi vẫn ngồi trước màn hình máy tính làm nốt bài tập của lớp IPS. Mắt cay, lưng mỏi, vậy mà trong lòng lại rộn ràng như thời sinh viên ôn thi. Gần mười bảy năm làm nghề y, tôi tưởng mình đã quen với mọi kiểu thức khuya, nhưng thức khuya vì háo hức được học thì lâu lắm rồi tôi mới có lại. Và người khiến tôi, một bác sĩ sản phụ khoa ở tuổi này, chịu thức đến hai ba giờ sáng làm bài tập rồi sáng lại dậy đi học tiếp, chính là thầy Phạm Thành Long.

Nếu bạn đang gõ vào Google câu hỏi “Phạm Thành Long là ai”, tôi xin trả lời ngắn gọn trước. Thầy là một luật sư, người sáng lập Công ty Luật Gia Phạm, hành nghề luật kinh doanh và sở hữu trí tuệ từ năm 2001, rồi từ năm 2013 chuyển sang con đường diễn giả và đào tạo doanh nhân, với những chương trình đã chạm tới hàng chục nghìn người như Đánh Thức Sự Giàu Có hay Eagle Camp. Nhưng đó là câu trả lời của bài giới thiệu trên long.vn. Còn câu trả lời của riêng tôi thì dài hơn, và nó bắt đầu từ những ngày sau đại dịch Covid. Tôi kể bạn nghe ngay đây.

Phạm Thành Long là ai, theo những gì tôi tìm hiểu?

Trước khi quyết định đi học, tôi cũng như bạn bây giờ, cũng đi tìm hiểu xem người thầy này là ai. Theo bài giới thiệu chính thức trên blog long.vn, thầy Phạm Thành Long sinh năm 1976, hiện sống tại Hà Nội, có hơn mười lăm năm hành nghề luật sư về luật kinh doanh và sở hữu trí tuệ, đã đồng hành hỗ trợ hàng chục nghìn doanh nhân phát triển doanh nghiệp. Năm 2013, thầy có một hành trình mà tôi rất ấn tượng, đó là đi bộ xuyên Việt suốt 33 ngày với quãng đường khoảng 1.900 cây số, để lan tỏa thông điệp về sức khỏe và sự thay đổi bản thân. Cũng từ năm đó, thầy dồn tâm huyết cho việc đào tạo, với chương trình Đánh Thức Sự Giàu Có đã có hơn bốn mươi nghìn người tham dự, và Eagle Camp, một trại huấn luyện doanh nhân kéo dài năm ngày mà tôi sẽ kể ở phần sau.

Triết lý của thầy nằm gọn trong một câu mà càng học tôi càng thấm: muốn có kết quả khác, bạn phải trở nên khác biệt. Ngày mới đọc, tôi thấy câu này hay hay. Bây giờ, sau gần ba năm, tôi hiểu nó bằng chính cuộc đời mình. Mà muốn hiểu vì sao, phải quay về những ngày sau Covid đã.

Sau Covid, tôi chọn sống chậm lại

Đại dịch đi qua để lại cho mỗi người một bài học riêng. Bài học của tôi nghe rất giản dị: hóa ra mình không cần làm quần quật suốt như thế, chỉ cần sống an yên, bên cạnh người thân là được. Trước đó tôi khám bệnh bảy ngày trên bảy ngày mỗi tuần, gần như không có ngày nghỉ đúng nghĩa. Sau Covid, tôi quyết định giảm xuống còn năm buổi khám mỗi tuần, từ thứ hai đến thứ sáu tại phòng khám ngoài giờ, nhận bệnh tới mười chín giờ ba mươi tối rồi nghỉ sớm.

Tôi thấy khá ổn. Cuộc sống cứ thế êm đềm trôi qua ngày này sang ngày khác. Nhưng nhìn lại, tôi nhận ra cái êm đềm ấy giống một mặt hồ lặng sóng hơn là một dòng sông đang chảy. Tôi sống chậm lại được rồi, nhưng tôi chưa biết mình đang chậm lại để đi về đâu. Cho đến một ngày tháng chín năm 2023, một người bạn đã mở cho tôi cánh cửa đầu tiên.

Tháng 9/2023, cánh cửa mang tên Đánh Thức Sự Giàu Có

Người bạn ấy là bác sĩ Nguyễn Thị Hồng Hạnh. Hạnh rủ tôi đi học khóa Đánh Thức Sự Giàu Có của thầy Phạm Thành Long. Một môi trường đào tạo phát triển con người, với tôi lúc đó, là điều gì rất mới mẻ. Bác sĩ đi học về giàu có, nghe cứ ngường ngượng thế nào.

Vậy mà chỉ sau khóa học ấy, tư duy của tôi đã phần nào thay đổi. Tôi bắt đầu nhìn lại chính ngành y mình đang làm bằng một con mắt khác. Chẳng phải bác sĩ cũng là người cung cấp dịch vụ hay sao? Bác sĩ cũng là một người bán hàng, một người bán hàng rất đặc biệt, bán dịch vụ sức khỏe, thứ quý giá bậc nhất của đời người. Nghĩ được như thế, tôi không còn thấy ngượng nữa, mà thấy mình có trách nhiệm phải làm cho dịch vụ ấy tốt hơn, đến được với nhiều người hơn.

Nhưng tôi phải thú thật với bạn một điều. Tư duy thì thay đổi rồi, mà con người cũ vẫn còn nguyên đó. Học xong, tôi quay lại guồng quay cuộc sống. Thầy dạy cần xuất hiện trên online để trao giá trị cho chị em phụ nữ, tôi có làm, nhưng làm không đều, rồi bỏ cuộc. Hóa ra biết mà không làm thì cũng gần như chưa biết. Phải thêm một khóa học nữa, và thêm cả một quyết định lớn của gia đình, mọi thứ mới thật sự chuyển mình.

SSS Hà Nội và ngọn lửa được nhóm lên từ từ

Tháng năm năm 2024, tôi bay ra Hà Nội học khóa Sales Success System của thầy, mà học viên hay gọi tắt là SSS. Rất nhiều kiến thức giá trị về bán hàng, về kinh doanh được trao trong những ngày ấy. Có điều, về nhà tôi vẫn chưa hành động được nhiều. Nếu bạn từng đi học rồi về loay hoay chưa làm được gì, bạn sẽ hiểu cảm giác của tôi lúc đó, vừa tiếc, vừa tự trách, vừa không biết bắt đầu từ đâu.

Nhưng có một thứ không hề nguội đi, đó là ngọn lửa muốn thay đổi hiện tại. Khát khao được tự do tài chính, tự do thời gian cứ nung nấu trong tôi và lớn dần lên từng ngày. Tôi tin rằng những hạt giống thầy gieo trong hai khóa học ấy không hề mất đi, chúng chỉ nằm im chờ đủ nắng đủ mưa. Và mùa mưa thuận gió hòa ấy đến vào cuối năm 2024, khi cả gia đình tôi cùng nắm tay nhau đưa ra một quyết định lớn.

Cuối 2024, cả gia đình cùng nắm tay xây phòng khám

Quyết định ấy là: cùng chung sức xây dựng phòng khám phát triển hơn, bằng một team mà tôi gọi trìu mến là team gia đình. Với sự hỗ trợ của team bác sĩ Hạnh, cộng với những kiến thức thực chiến tôi tích lũy từ các khóa học của thầy như Raving Fan, Kinh Doanh Đột Phá, Lập Trình Vận Mệnh, mọi thứ bắt đầu chạy. Những buổi họp bàn chiến lược diễn ra đều đặn hàng tuần, bàn xong là hành động quyết liệt ngay. Và kết quả đến nhanh hơn tôi tưởng, cả bản thân tôi lẫn phòng khám đều phát triển vượt bậc chỉ trong một thời gian ngắn.

Phòng khám lớn nhanh kéo theo nhiều điều cần điều chỉnh, và chính lúc đó tôi học được thêm một từ khóa mà tôi tâm đắc vô cùng: doanh nghiệp chỉ phát triển mạnh khi người chủ doanh nghiệp phát triển bản thân mạnh mẽ, đủ để dìu dắt doanh nghiệp đi lên. Tôi soi vào mình và thấy rõ, muốn phòng khám đi xa hơn, người phải lớn lên trước tiên là tôi. Đó cũng chính là lý do, ngay sau khi hoàn thành lớp bác sĩ chuyên khoa hai, tôi đăng ký một hành trình mà tôi biết trước là đầy thách thức: Eagle Camp.

Eagle Camp 25 và IPS 16, hai tuần thức khuya mà lòng rực sáng

Tôi bước vào Eagle Camp khóa 25 với tâm thế đã chuẩn bị sẵn: đây là hành trình cần hành động mạnh mẽ liên tục, nhưng tôi cũng biết trái ngọt luôn xuất hiện để đền đáp người chịu làm. Và rồi gần hai tuần liền, từ Eagle Camp nối sang khóa IPS 16, thầy đã trao cho chúng tôi nhiều kiến thức giá trị đến mức tôi choáng ngợp.

Điều làm tôi bất ngờ nhất là thầy đưa cả công cụ AI mới nhất vào lớp học, hướng dẫn chúng tôi ứng dụng Claude Code vào công việc và cuộc sống. Một bác sĩ như tôi, tưởng chừng xa lạ với công nghệ, giờ thấy công việc trở nên nhẹ nhàng và rõ đường đi hơn hẳn. Tất nhiên, với điều kiện phải học thật sự nghiêm túc.

Càng học tôi càng nhận ra, những bài tập thầy giao không phải là bài tập đơn thuần. Trong mỗi bài, thầy gửi gắm rất nhiều điều mà chỉ khi ngồi làm đến nơi đến chốn mình mới vỡ ra. Mỗi câu chuyện thật thầy kể, những lúc thầy lên giọng xuống giọng nhấn nhá, đều khiến những kiến thức khó nhằn bỗng trở nên dễ hiểu. Hầu như đêm nào tôi cũng thức tới hai ba giờ sáng làm bài tập, chợp mắt một chút lại dậy đi học, liên tục như thế suốt gần hai tuần. Mệt chứ, nhưng tôi không sợ mệt. Gần mười bảy năm làm trong ngành y đã cho tôi đủ độ bền để đi qua những chặng như thế này.

Và còn một món quà nữa mà tôi không ngờ tới: những người bạn cùng lớp. Tôi gặp rất nhiều đồng nghiệp bác sĩ ở đây, họ giỏi lắm, tôi học được từ họ nhiều điều. Cả những người bạn thuộc các ngành nghề khác cũng vậy, mỗi người là một cuốn sách sống. Đi học một khóa mà được nhận về cả kiến thức lẫn những mối duyên quý như thế, bạn bảo sao tôi không biết ơn cho được.

Nếu được chọn lại, tôi vẫn chọn thầy Long

Gần ba năm, từ một bác sĩ chỉ mong sống an yên sau đại dịch, đến một người chủ phòng khám dám mơ về tự do tài chính, tự do thời gian, dám học công nghệ mới, dám xuất hiện để trao giá trị cho chị em phụ nữ. Nhìn lại chặng đường ấy, tôi tự hỏi mình một câu: nếu được chọn lại một người dẫn đường, tôi có chọn khác không?

Câu trả lời là không. Tôi vẫn chọn thầy Phạm Thành Long. Một người thầy có phong cách sống đáng ngưỡng mộ, sống điều mình dạy, và một kho kiến thức thực chiến đồ sộ được trao đi không giấu giếm. Em cảm ơn thầy, vì đã kiên nhẫn gieo hạt trong em từ những ngày em còn học xong rồi bỏ đó, và vì đã đốt lên trong em ngọn lửa mà bây giờ em biết chắc sẽ không tắt nữa.

Còn bạn, hành trình của bạn bắt đầu từ đâu?

Nếu bạn là một người phụ nữ đang theo dõi tôi, hãy ở lại đây với tôi. Những gì tôi học được từ thầy, tôi đang từng ngày chuyển hóa thành giá trị cho bạn, qua từng bài viết về sức khỏe, từng chương trình đồng hành mà tôi và phòng khám đang xây dựng. Bạn cứ theo dõi blog này, tôi sẽ kể tiếp và trao tiếp.

Còn nếu bạn là một người đang loay hoay như tôi của năm 2023, một bác sĩ, một người làm nghề chuyên môn, một người chủ doanh nghiệp nhỏ đang cảm thấy mình cần một người dẫn đường, thì tôi mời bạn làm điều mà bạn tôi, bác sĩ Hạnh, đã làm cho tôi: hãy tìm hiểu về thầy Phạm Thành Long tại blog chính thức long.vn, đọc, nghe, rồi tự mình trải nghiệm một khóa học của thầy. Biết đâu ba năm nữa, bạn cũng sẽ ngồi viết một bài như thế này, với lòng biết ơn đầy ắp như tôi hôm nay.

Câu hỏi thường gặp

Phạm Thành Long là ai? Thầy Phạm Thành Long sinh năm 1976, hiện sống tại Hà Nội, là luật sư sáng lập Công ty Luật Gia Phạm, hành nghề luật kinh doanh và sở hữu trí tuệ từ năm 2001. Từ năm 2013, thầy trở thành diễn giả và nhà đào tạo doanh nhân với các chương trình như Đánh Thức Sự Giàu Có, Sales Success System, Eagle Camp. Blog chính thức của thầy là long.vn.

Eagle Camp là khóa học gì? Eagle Camp là trại huấn luyện doanh nhân chuyên sâu kéo dài năm ngày của thầy Phạm Thành Long, đòi hỏi học viên hành động mạnh mẽ liên tục. Tôi tham gia khóa 25 ngay sau khi hoàn thành lớp bác sĩ chuyên khoa hai.

IPS là khóa học gì? IPS viết tắt của Internet Power System, khóa đào tạo về marketing online và xây dựng sự nghiệp kinh doanh sản phẩm thông tin. Ở khóa IPS 16, thầy còn hướng dẫn học viên ứng dụng công cụ AI mới như Claude Code vào công việc.

Nên bắt đầu học thầy Long từ khóa nào? Trải nghiệm của riêng tôi là bắt đầu từ Đánh Thức Sự Giàu Có để thay đổi tư duy nền tảng, rồi mới đi tiếp các khóa chuyên sâu hơn. Bạn có thể tìm hiểu lộ trình đầy đủ trên long.vn để chọn khóa phù hợp với mình.

Về tác giả: Tôi là bác sĩ Mai Phương, thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa II sản phụ khoa với gần 17 năm trong nghề, hiện điều hành Phòng khám Sản phụ khoa Mai Phương. Bài viết chia sẻ trải nghiệm học tập cá nhân của tôi; các thông tin về thầy Phạm Thành Long được dẫn từ bài giới thiệu chính thức trên long.vn.

Posted on

Vì sao một bác sĩ như tôi lại đi học công nghệ — và người đã cầm tay chỉ đường

Vì sao một bác sĩ như tôi lại đi học công nghệ — và người đã cầm tay chỉ đường

Câu chuyện thật của một bác sĩ sản phụ khoa bước ra khỏi phòng khám, học làm chủ công cụ AI để lan tỏa kiến thức và lời tri ân người đồng đội đã đồng hành.

Read more: Vì sao một bác sĩ như tôi lại đi học công nghệ — và người đã cầm tay chỉ đường

Có một sự thật tôi nhận ra sau mười sáu năm làm bác sĩ: dù yêu nghề đến mấy, tôi cũng chỉ có hai bàn tay và hai mươi tư giờ mỗi ngày.

Mỗi ngày trong phòng khám, tôi giải thích đi giải thích lại cùng một điều cho từng người phụ nữ — về thai kỳ, về cách chăm sóc cơ thể, về tuổi tiền mãn kinh. Và tôi cứ nghĩ mãi một câu: giá như mình nói thật rõ chỉ một lần thôi, mà hàng nghìn phụ nữ cùng nghe được, thì hay biết mấy. Nhưng làm sao một bác sĩ quen với ống nghe và bệnh án lại biết cách bước ra thế giới của công nghệ, của nội dung, của trí tuệ nhân tạo?

Đó là lúc tôi hiểu: muốn giúp được nhiều người hơn, tôi phải học lại từ đầu một thứ hoàn toàn xa lạ với ngành y.

Khi bác sĩ trở thành học trò

Tôi bắt đầu bước vào những hành trình học mà trước đây tôi chưa từng nghĩ mình sẽ tham gia — ở Eagle Camp, rồi ở IPS. Ở đó tôi gặp những con người đang xây dựng sự nghiệp bằng tri thức và sự tử tế, và tôi nhận ra thế giới ngoài phòng khám rộng lớn đến nhường nào.

Nhưng thành thật mà nói, những ngày đầu tôi khá chật vật. Công nghệ, các công cụ số, và nhất là trí tuệ nhân tạo (AI) như Claude — với một người quen cầm dao mổ hơn cầm chuột như tôi — là cả một ngôn ngữ mới. Tôi từng nghĩ mình đã quá tuổi, quá bận, và “chuyện đó không dành cho bác sĩ”.

Người đã kéo tôi qua giai đoạn chông chênh ấy là chị Hồng Nhung Lapari — người tôi trân trọng gọi là đồng đội.

Người cầm tay chỉ đường

Chị Hồng Nhung là một người phụ nữ mà càng tiếp xúc tôi càng nể. Trước khi trở thành doanh nhân và sáng lập thương hiệu riêng, chị đã có mười một năm làm tiếp viên hàng không — một hành trình chuyển mình không hề dễ dàng. Điều khiến tôi quý chị là chị chọn con đường đồng hành cùng phụ nữ hiện đại: giúp những người phụ nữ như tôi sống độc lập, tự tin và khỏe từ thân đến tâm.

Với tôi, chị làm đúng như vậy. Chị kiên nhẫn dạy tôi những điều cơ bản nhất để làm chủ AI — từ cách “ra lệnh” cho công cụ, cách biến mười sáu năm kiến thức y khoa trong đầu mình thành những bài viết mà người chưa từng học y cũng đọc hiểu, đến cách để một bác sĩ có thể tự vận hành trang blog của riêng mình. Những thứ nghe thì nhỏ, nhưng với tôi là cả một cánh cửa. Chị không làm thay tôi; chị dạy tôi cách tự làm — và đó mới là món quà lớn nhất.

Nếu bạn tò mò về hành trình của chị, bạn có thể đọc câu chuyện của chị ấy tại đây.

Thứ tôi học được không chỉ là công cụ

Nhờ những gì chị chỉ, tôi dần làm được điều mình từng nghĩ là bất khả: đưa kiến thức của mình ra khỏi bốn bức tường phòng khám, đến với nhiều phụ nữ hơn tôi từng dám mơ. Cũng như trong nghề y tôi tin “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, tôi nhận ra trong hành trình phát triển bản thân cũng vậy, chủ động học cái mới, dù muộn, luôn hơn là đứng yên.

Nhưng điều quý nhất tôi học được từ chị không phải một thao tác kỹ thuật nào cả. Đó là niềm tin rằng một người phụ nữ, ở bất kỳ độ tuổi hay xuất phát điểm nào, đều có thể học, có thể lớn lên, và có thể tự đứng vững trên đôi chân mình. Tôi từng là bà mẹ soi gương không nhận ra chính mình; nay tôi là người phụ nữ dám bước ra ánh sáng. Một phần của sự thay đổi ấy có dấu tay của chị.

Lời cảm ơn, và lời gửi bạn

Tôi viết những dòng này trước hết như một lời cảm ơn chân thành gửi chị Hồng Nhung. Và sau đó, như một lời nhắn tới bạn, người phụ nữ đang đọc: nếu bạn cũng đang loay hoay muốn thay đổi mà chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy tin rằng bạn không cần đi một mình. Đôi khi tất cả những gì ta cần là một người đồng đội đủ tử tế để cầm tay chỉ đường.

Tôi là bác sĩ Mai Phương. Cảm ơn bạn đã đọc đến đây và mong bạn cũng tìm được người đồng hành của riêng mình.

Đọc thêm: Phạm Thành Long, người thầy thay đổi hành trình cuộc đời của tôi

Posted on

Giảm cân sau sinh khi đang cho con bú: làm sao cho an toàn (góc nhìn của bác sĩ)

Giảm cân sau sinh khi đang cho con bú: làm sao cho an toàn (góc nhìn của bác sĩ)

 Bác sĩ sản phụ khoa chia sẻ cách giảm cân sau sinh an toàn khi đang cho con bú

Read more: Giảm cân sau sinh khi đang cho con bú: làm sao cho an toàn (góc nhìn của bác sĩ)

Tôi từng là một bà mẹ soi gương mà không nhận ra chính mình.

Qua hai lần sinh con, cân nặng của tôi tăng lần lượt mười hai rồi mười bốn ký. Sau bé đầu, đúng lúc vừa mở phòng mạch và hay ăn khuya, tôi mắc kẹt ở mức cân đó suốt mấy năm trời, mặc mãi một size áo rộng. Là bác sĩ sản phụ khoa, tôi hiểu cơ thể mình về mặt lý thuyết — nhưng làm mẹ bỉm sữa rồi tôi mới thấm: giảm cân sau sinh khó gấp nhiều lần so với những gì sách vở mô tả, nhất là khi bạn vẫn đang cho con bú và không được phép làm liều.

Vì sao “không được làm liều”? Vì lúc này mọi thứ bạn đưa vào người đều có thể đi qua sữa mẹ. Và đó cũng là lý do tôi viết bài này.

Sau sinh, cơ thể mẹ cho con bú cần gì

Cho con bú không phải là rào cản của việc giảm cân — thực ra nó là đồng minh. Mỗi ngày, việc tạo sữa tiêu tốn thêm khoảng ba trăm đến năm trăm ca-lo. Nghĩa là nếu ăn uống hợp lý, nhiều mẹ giảm cân từ từ một cách tự nhiên mà vẫn đủ sữa cho con.

Điều nguy hiểm là khi mẹ nôn nóng và ép cân quá nhanh. Nhịn ăn kham khổ, cắt khẩu phần xuống quá thấp sẽ khiến cơ thể hiểu lầm là đang “đói kém” và có thể làm giảm lượng sữa, đồng thời khiến mẹ kiệt sức, cáu gắt, rụng tóc. Nguyên tắc an toàn tôi luôn nói với các mẹ là: giảm từ từ, khoảng nửa ký mỗi tuần là đẹp, và đừng để khẩu phần tụt xuống dưới mức cơ thể cần để nuôi con.

Bốn việc đơn giản mà hiệu quả hơn mọi “thần dược”:

  1. Ưu tiên chất đạm và rau xanh trong mỗi bữa — no lâu, ổn định đường huyết, đỡ thèm vặt.
  2. Uống đủ nước, nhất là quanh cữ bú, vì mẹ cho con bú rất dễ nhầm khát thành đói.
  3. Ngủ tranh thủ khi con ngủ — thiếu ngủ làm tăng hormone gây thèm ăn, đây là kẻ phá hoại thầm lặng.
  4. Vận động nhẹ và đúng thứ tự: sau sinh nên bắt đầu từ phục hồi sàn chậu và đi bộ, rồi mới tăng dần, thay vì lao vào tập nặng ngay.

Bản thân tôi, khi quyết tâm lấy lại chính mình, đã học nghiêm túc về ăn uống lành mạnh và giảm được mười ký trong ba tháng — nhưng điều quý hơn con số là tôi tìm lại sự tự tin. Từ đó tôi bắt đầu chạy bộ, đến nay đã hoàn thành hai giải full marathon bốn mươi hai cây số. Tôi kể không phải để khoe, mà để bạn tin rằng: giảm cân sau sinh làm được, bằng con đường bền vững chứ không phải đường tắt.

Còn các viên thảo dược “ức chế thèm ăn” thì sao?

Đây là câu hỏi tôi được hỏi nhiều nhất, và cũng là chỗ tôi muốn bạn đọc thật kỹ.

Trên thị trường có rất nhiều sản phẩm quảng cáo là “thảo dược tự nhiên giúp giảm thèm ăn”, trong đó nổi tiếng nhất là Hoodia — một loài cây xương rồng vùng Nam Phi. Nghe “thảo dược tự nhiên” nhiều mẹ mặc định là lành, nhưng tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn cho mẹ đang cho con bú.

Sự thật y khoa cần nói thẳng: hiện chưa có nghiên cứu nào đánh giá độ an toàn của Hoodia trên phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Chính vì thiếu dữ liệu này mà các tổ chức y tế khuyến cáo nhóm mẹ cho con bú không nên dùng Hoodia, và nên hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thực phẩm chức năng giảm cân nào. Với tôi, nguyên tắc rất đơn giản: khi chưa có bằng chứng an toàn cho em bé, thì không đánh đổi.

Nếu bạn muốn hiểu sâu hơn Hoodia là gì, hoạt động ra sao và vì sao câu chuyện “có nên dùng khi đang cho con bú” lại nhiều tranh cãi đến vậy, một đồng nghiệp của tôi đã viết một phân tích chi tiết về Hoodia và việc cho con bú mà tôi thấy đáng đọc. Đọc để hiểu và cẩn trọng, chứ không phải để tự ý dùng — mọi quyết định liên quan đến thuốc hay thực phẩm chức năng trong giai đoạn cho con bú, hãy hỏi bác sĩ của bạn trước.

Điều tôi muốn bạn mang về

Cơ thể sau sinh không phản bội bạn — nó vừa làm một việc phi thường là tạo ra một sinh linh. Hãy đối xử với nó bằng sự kiên nhẫn. Ăn đủ và đúng, ngủ khi có thể, vận động nhẹ nhàng, và cho mình thời gian. Vóc dáng sẽ quay lại, chỉ là theo nhịp an toàn cho cả mẹ lẫn con.

Và mỗi khi bị cám dỗ bởi một lời hứa giảm cân thần tốc, hãy nhớ câu hỏi quan trọng nhất của giai đoạn này: thứ này có an toàn cho con mình đang bú không? Nếu chưa có câu trả lời chắc chắn, thì chưa vội.

Tôi là bác sĩ Mai Phương, và tôi mong đồng hành cùng bạn qua giai đoạn đẹp mà cũng nhiều thử thách này.

Khuyến cáo: Bài viết mang tính chia sẻ kiến thức, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Trước khi dùng bất kỳ thực phẩm chức năng hay thuốc giảm cân nào trong thời gian cho con bú, bạn hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trực tiếp.

Proudly powered by WordPress