Slug đề xuất: hiem-muon-va-hon-nhan-cung-nhau-vuot-qua
“Bác ơi, có phải tại em không?” — câu hỏi tôi nghe gần như mỗi tuần
Chị ngồi xuống ghế, hai bàn tay đan chặt vào nhau đặt trên đùi. Anh chồng ngồi cạnh, lặng lẽ nhìn xuống sàn. Tôi chưa kịp hỏi gì, chị đã cúi mặt, giọng vỡ ra: “Bác ơi, có phải tại em không?”
Mười sáu năm khám sản phụ khoa, tuần nào tôi cũng nghe câu này. Lần nào lòng tôi cũng nghẹn lại một chút. Vì tôi biết, đằng sau bốn chữ ấy là cả một quãng dài người phụ nữ tự gặm nhấm một mình. Là cái que thử thai một vạch, nhìn xong giấu vội xuống đáy giỏ rác. Là bữa cơm hai bên nội ngoại, câu “bao giờ cho ông bà bế cháu” rơi xuống như một nhát cứa khẽ. Là những đêm nằm quay lưng với chồng, nước mắt chảy ngang sống mũi mà cố nín, sợ anh nghe thấy.
Có một điều tôi muốn nói với bạn, trước cả khi mình bàn đến xét nghiệm hay nguyên nhân. Chưa cần đụng tới tờ kết quả nào, tôi đã chắc được một chuyện. Hiếm muộn không phải bản án viết riêng cho bạn. Không phải lỗi của bạn. Cũng không phải lỗi của chồng bạn. Đây là chuyện của hai người. Và chỉ đi qua được khi hai người chịu nắm tay nhau mà bước.
Nên bây giờ, tôi mong bạn đặt cái gánh “tại em” xuống đã. Thở một hơi. Ngồi xuống đây với tôi. Mình nói chuyện từ từ, không vội.
Những nỗi sợ thầm kín mà phụ nữ hiếm muộn ít dám nói thành lời
Có những điều bạn không nói ra với ai. Không nói với chồng. Không nói với mẹ. Đôi khi giấu luôn cả chính mình, vì nói ra thành lời nghe đau quá.
Trong 16 năm khám, tôi ngồi nghe những nỗi sợ ấy nhiều đến mức gần như đoán được trước khi bạn kịp mở lời. Sợ chồng dần nguội lạnh, rồi một ngày lặng lẽ nghĩ tới một người “dễ có con hơn”. Sợ mỗi lần về quê, mỗi cái Tết, câu hỏi “bao giờ có tin vui” của hai bên nội ngoại cứ xoáy vào lòng như kim châm. Sợ mình kém cỏi, mình thiếu sót, mình là người “có lỗi” trong căn nhà này. Và một nỗi sợ rất lặng, ít ai gọi tên: sợ không kịp, sợ thời gian đang chạy nhanh hơn mình.
Tôi muốn nói thật rõ với bạn. Những nỗi sợ đó rất con người. Rất thường gặp. Gần như người phụ nữ nào ngồi xuống trước tôi vì chuyện mong con cũng mang theo ít nhất một trong số chúng, dù bề ngoài vẫn cười. Bạn không kỳ lạ. Bạn không một mình.
Nhưng vì sao phụ nữ hay giành lấy hết phần lỗi về mình? Một phần vì mình lớn lên trong nếp nghĩ gắn chặt chuyện con cái với “thiên chức” người vợ. Phần nữa, cơ thể phụ nữ mỗi tháng đều lên tiếng rõ ràng qua kỳ kinh, nên khi chưa thấy tin vui, bạn dễ quay vào trong mà tự trách. Tôi hiểu cảm giác ấy. Nhưng tự trách không mang con đến gần hơn. Nó chỉ khiến bạn cô đơn thêm trên một hành trình lẽ ra phải có hai người cùng bước.
Nguyên nhân hiếm muộn: do vợ, do chồng hay cả hai?
Và đây là chỗ tôi muốn gỡ thẳng một hiểu lầm đã đè lên vai phụ nữ quá lâu. Hiếm muộn không phải là “lỗi của vợ”.
Mười sáu năm khám, tôi gặp đủ kiểu. Có cặp đến vì người vợ tắc vòi trứng, rối loạn rụng trứng, hay buồng trứng đa nang (một dạng rối loạn nội tiết khiến trứng khó rụng đều). Có cặp lại nằm ở người chồng: tinh trùng ít, yếu, hoặc bơi không tới đích. Và rất nhiều cặp, trục trặc đến từ cả hai người cộng lại. Cũng có những trường hợp tìm mãi vẫn không ra lý do, y khoa gọi là hiếm muộn chưa rõ nguyên nhân. Nói cho dễ hình dung: một em bé cần cả “hạt giống” tốt và “mảnh đất” tốt. Chỉ một mắt xích lệch nhịp, hành trình đã có thể chậm lại.
Vậy mà bao năm nay, hễ chậm con là ánh mắt cả nhà đổ dồn về phía người vợ trước tiên. Tôi thấy điều đó vừa bất công, vừa sai về y học.
Nên tôi luôn nói với các cặp đôi: hai vợ chồng cùng đi khám nhé. Không phải để nghi ngờ ai. Mà vì đây là cách nhanh nhất, công bằng nhất để biết chuyện gì đang xảy ra. Người chồng làm xét nghiệm tinh dịch đồ (kiểm tra số lượng và chất lượng tinh trùng) rất nhẹ nhàng, nhanh gọn. Người vợ kiểm tra nội tiết, rụng trứng, vòi trứng. Khám cả hai không phải để truy tìm ai có lỗi. Mà để hai bạn cùng nhìn về một hướng, ngay từ vạch xuất phát.
Nói thật, buông đổ lỗi, giữ lại niềm vui — cách hai vợ chồng đi cùng nhau
Khi đã hiểu đây là chuyện của hai người, câu hỏi tiếp theo thường là: vậy hai vợ chồng đi cùng nhau thế nào cho đỡ mệt? Tôi muốn nói thẳng với bạn một điều, bằng tất cả những gì tôi đã chứng kiến trong những năm ngồi ở phòng khám. Hiếm muộn không phải dấu chấm hết cho một cuộc hôn nhân. Tôi từng gặp những cặp vợ chồng bước vào hành trình này với đôi mắt đỏ hoe, mệt mỏi, gần như cạn niềm tin. Rồi đi ra, tay vẫn nắm tay, gắn bó hơn cả ngày cưới. Điều làm nên khác biệt, thật ra, chỉ nằm ở một chọn lựa. Họ đứng cùng phía. Đồng đội, chứ không phải hai người đang âm thầm trách nhau.
Đồng đội thì làm gì?
Trước hết, nói thật. Tôi gặp nhiều cặp quen giấu cảm xúc đi, để “người kia đỡ buồn”. Vợ khóc lặng trong nhà tắm, mở vòi nước cho át tiếng. Chồng ôm nỗi lo một mình, sợ nói ra lại thành gánh nặng. Nhưng im lặng chẳng che chở cho ai. Nó chỉ dựng dần một bức tường giữa hai người, mỗi ngày dày thêm một chút mà mình không hay. Hãy chọn một buổi tối yên tĩnh, ngồi xuống, nói thật bạn đang sợ điều gì. Rồi lắng nghe người kia. Lắng nghe để hiểu, không phải để kịp đáp trả.
Thứ hai, buông đổ lỗi. Cả đổ lỗi cho bạn đời lẫn tự cào xé chính mình lúc nửa đêm. Cơ thể mỗi người mang những điều không ai chọn được khi sinh ra. Trách móc hay dằn vặt không kéo con đến gần thêm một bước nào. Nó chỉ vắt kiệt cả hai.
Thứ ba, và đây là phần hay bị quên nhất: giữ lại niềm vui. Hành trình mong con dễ nuốt chửng mọi thứ, đến mức hai vợ chồng chỉ còn nói với nhau về chu kỳ, xét nghiệm, lịch hẹn. Đừng để hiếm muộn trở thành toàn bộ cuộc hôn nhân của bạn. Giữ lấy một buổi cà phê, hẹn nhau: tối nay không nhắc gì chuyện con cái. Đi dạo. Cười với nhau. Bạn vẫn là một đôi vợ chồng, trước khi là “một ca đang điều trị”.
Những điều này không tự đến đâu. Bạn phải chọn nó, mỗi ngày. Nhưng tin tôi, chúng đáng giá lắm.
Khi nào hai vợ chồng nên đi khám hiếm muộn?
Có một câu tôi luôn nói với các cặp vợ chồng ngồi trước mặt mình: đi khám sớm không phải là thừa nhận mình “có vấn đề”. Đó là cách hai người đang chủ động bảo vệ giấc mơ làm cha mẹ của nhau.
Vậy bao lâu thì nên đi? Trong 16 năm khám, tôi thường tư vấn thế này. Nếu hai bạn gần gũi đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai nào, mà sau khoảng một năm vẫn chưa có tin vui, thì đừng chần chừ thêm nữa. Riêng với phụ nữ từ 35 tuổi trở lên, tôi xin bạn đừng chờ đủ năm. Chỉ sáu tháng thôi là nên đi. Bởi trứng của chúng ta không trẻ lại theo ý muốn, và mỗi tháng trôi qua đều quý.
Có những dấu hiệu cần đi sớm hơn nữa, đừng đợi: kinh nguyệt lúc có lúc không, đau bụng kinh đến mức phải nghỉ làm, từng mổ vùng bụng – chậu, hay có tiền sử bệnh phụ khoa.
Và tôi xin nói thẳng một điều mà tôi tiếc nhất khi gặp muộn: hãy đi khám cả hai ngay từ đầu. Đừng để một mình người vợ gánh hết các xét nghiệm rồi mới tính đến chồng. Hiếm muộn chưa bao giờ là chuyện của riêng ai.
Bạn cũng đừng vội tin lời hứa “đảm bảo có thai” hay thuốc nam chữa dứt hiếm muộn. Cơ thể mỗi người một khác, không có phép màu chung cho tất cả.
Những dòng này chỉ là thông tin tham khảo, không thay cho buổi thăm khám trực tiếp với bác sĩ của bạn.
Hành trình này có thể dài, nhưng bạn không cần đi một mình
Tôi muốn quay lại với đôi vợ chồng ngồi trước tôi ở đầu bài. Người vợ cúi mặt, mấy ngón tay siết chặt tà áo. Người chồng không nói gì, nhưng bàn tay anh vẫn đặt yên trên vai vợ. Tôi đã nói với họ một câu rất thật, và bây giờ tôi muốn nói lại với bạn, người vừa đọc tới những dòng này.
Đây không phải lỗi của bạn.
Không phải vì bạn ăn ở chưa tốt. Không phải vì bạn “kém cỏi”. Cũng không phải vì bạn chưa cố gắng đủ. Cơ thể con người phức tạp hơn mọi lời trách móc rất nhiều. Mười sáu năm trong nghề, tôi gặp nhiều cặp đôi đi một quãng đường dài, có lúc rã rời, có lúc gần như buông tay nhau. Nhưng những người chịu nắm tay nhau, chịu lắng nghe nhau, gần như luôn là những người tôi thấy nhẹ nhõm hơn khi bước ra.
Đường mong con đôi khi không ngắn. Nhưng bạn không phải đi một mình, và bạn cũng đừng tự đi một mình.
Nếu hôm nay bạn cần một điểm tựa nhỏ để bắt đầu, tôi mời bạn tải tài liệu miễn phí tôi viết cho chính những người như bạn: “Không phải lỗi của bạn”. Rồi mình đi tiếp, từng bước, không vội, không ai phán xét ai.
Tôi ở đây. Bạn không cô đơn đâu.
Câu hỏi thường gặp về hiếm muộn
Vợ chồng thử bao lâu chưa có thai thì gọi là hiếm muộn? Thông thường, nếu hai vợ chồng gần gũi đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai mà sau khoảng một năm vẫn chưa có thai thì nên đi khám. Với phụ nữ từ 35 tuổi, mốc này rút xuống còn khoảng sáu tháng.
Hiếm muộn có phải lúc nào cũng do người vợ không? Không. Nguyên nhân có thể đến từ người vợ, từ người chồng, từ cả hai, hoặc đôi khi không tìm ra lý do rõ ràng. Vì vậy cả hai vợ chồng nên cùng đi khám.
Chồng có cần đi khám không hay chỉ vợ đi là đủ? Cả hai nên cùng đi ngay từ đầu. Xét nghiệm tinh dịch đồ cho người chồng nhẹ nhàng và nhanh gọn, giúp tiết kiệm thời gian và tránh để một mình người vợ gánh hết các kiểm tra.
Thuốc nam hay các bài thuốc gia truyền có chữa dứt hiếm muộn không? Bạn nên thận trọng với mọi lời hứa “đảm bảo có thai”. Cơ thể mỗi người một khác, không có phương pháp chung cho tất cả. Hãy đi khám để được tư vấn đúng với tình trạng của mình.
Về tác giả
BS Mai Phương là bác sĩ chuyên khoa Sản phụ khoa với hơn 16 năm kinh nghiệm, công tác tại Bệnh viện Hùng Vương từ năm 2009. Bác sĩ là Thạc sĩ Sản phụ khoa (Đại học Y Dược TP.HCM, 2014), Chuyên khoa II Sản phụ khoa (2025), có chứng chỉ chuyên sâu về sàn chậu (Bệnh viện Từ Dũ, 2017; đào tạo tại Quảng Tây, 2024) và chứng chỉ kỹ thuật bơm tinh trùng vào buồng tử cung IUI (Hosrem, 2015).
Với sứ mệnh “Đồng hành cùng phụ nữ chủ động qua mọi mùa nội tiết”, BS Mai Phương luôn tâm niệm “phòng bệnh hơn chữa bệnh, chủ động hiểu cơ thể mình”. Ngoài chuyên môn, bác sĩ còn là người tự xây và vận hành phòng khám, đồng thời là một người chạy bộ bền bỉ với hai giải full marathon 42km và ba giải bán marathon đã hoàn thành — một minh chứng cho niềm tin rằng phụ nữ hoàn toàn có thể làm chủ sức khỏe và cuộc sống của mình.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám trực tiếp.
Đọc thêm: Hiếm muộn phổ biến hơn bạn nghĩ: bạn không hề đơn độc