“Bác ơi, chắc tại em…” – nỗi cô đơn mà hầu như ai mong con cũng từng mang
Một buổi chiều cuối tuần, có bạn nữ ngồi trước mặt tôi, hai bàn tay đan vào nhau, siết chặt đến trắng cả đốt. Bạn cúi nhìn xuống sàn rất lâu. Mãi mới nói, giọng nhỏ như sợ chính mình nghe thấy: “Bác ơi, chắc tại em…”
Câu nói bỏ lửng ở đó. Nhưng tôi hiểu trọn vẹn phần còn lại. Vì 16 năm làm nghề, tôi nghe câu ấy nhiều đến mức không đếm nổi. Và lần nào tim tôi cũng thắt lại một chút.
Tôi viết những dòng này cho bạn. Người đang lặng lẽ ôm trong lòng những nỗi sợ mà có khi chẳng dám nói với ai, kể cả người nằm cạnh mình mỗi đêm.
Bạn sợ đây là lỗi của mình. Tôi xin nói thẳng, từ chỗ một người đã ngồi cạnh rất nhiều cặp vợ chồng: chuyện chưa có con rất hiếm khi là lỗi của riêng một người. Cơ thể con người phức tạp lắm. Để một em bé đến được với thế giới này, cần nhiều mảnh ghép cùng khớp vào nhau, đúng lúc.
Bạn sợ mình kỳ lạ. Sợ rằng ai cũng dễ, chỉ riêng mình là không. Thật ra, chuyện mong con mãi chưa được phổ biến hơn bạn tưởng rất nhiều. Bạn không thấy, chỉ vì người ta thường giữ nó cho riêng mình thôi.
Bạn sợ không kịp, sợ thời gian cứ trôi qua kẽ tay. Nỗi lo đó chính đáng, tôi không gạt đi đâu. Nhưng phần lớn trường hợp vẫn còn thời gian, vẫn còn nhiều hướng đi, miễn là mình hiểu đúng và bước đúng.
Bạn sợ bị đổ lỗi. Từ chính mình, và đôi khi từ những người xung quanh. Ở đây, trong những dòng này, sẽ không ai phán xét bạn.
Nếu sau đoạn này bạn chỉ mang theo được một điều, tôi mong đó là một câu thôi: bạn không hề cô đơn. Thật sự, không hề.
Sự thật ít ai nói: hiếm muộn thực ra khá thường gặp
Để tôi kể bạn nghe điều tôi thấy mỗi ngày, sau cánh cửa phòng khám.
Trong 16 năm khám sản phụ khoa, tôi gặp chuyện mong con khó hơn nhiều người vẫn tưởng. Khá thường gặp. Cặp mới cưới đôi ba năm. Người đã có một bé rồi mà mãi chẳng đậu bé thứ hai. Người ngoài ba mươi mới lập gia đình. Cả những bạn còn trẻ măng, khỏe mạnh, ăn uống điều độ, vậy mà vẫn phải chờ.
Hiếm muộn không nhìn mặt ai để chọn. Nó không chừa người hiền lành, không tránh người chăm chút bản thân kỹ lưỡng, và càng không phải hình phạt cho bất cứ điều gì bạn từng làm.
Vậy mà sao ai cũng thấy như chỉ mình mình khổ?
Tôi nghĩ là vì chuyện này riêng tư quá đỗi. Mong con là chuyện trong nhà, có khi chỉ hai vợ chồng biết với nhau. Người ta lặng lẽ chịu. Đi khám cũng giấu, uống thuốc cũng giấu, khóc thì khóc một mình trong nhà tắm rồi lau mặt bước ra như chưa có chuyện gì.
Còn tin vui thì ngược lại. Ai có thai cũng muốn khoe, đăng lên mạng, gửi tấm ảnh siêu âm vào nhóm gia đình. Bạn cầm điện thoại lướt, và thấy toàn niềm vui của người khác. Cái bạn không thấy được, là bao nhiêu người cũng đang lặng lẽ đợi chờ y như bạn lúc này. Chỉ là họ chưa nói ra thôi.
Nên cảm giác cô đơn ấy là thật. Có điều, sự thật nằm phía sau nó lại không giống như bạn đang nghĩ đâu. Và bước đầu tiên để bớt hoang mang, là hiểu cho đúng: thế nào mới thật sự gọi là hiếm muộn.
Thế nào mới gọi là hiếm muộn? Đừng vội hoảng sau vài tháng
Có một điều tôi muốn nói rõ với bạn ngay từ đầu, vì chỉ riêng nó thôi đã gỡ được rất nhiều nước mắt.
Hai vợ chồng gần gũi đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai nào, mà sau trọn một năm vẫn chưa có tin vui. Lúc ấy y khoa mới gọi là hiếm muộn và bắt đầu đi tìm nguyên nhân.
Một năm. Bạn đọc không nhầm đâu.
Trong những năm khám, tôi gặp không ít bạn mới thử ba, bốn tháng đã ngồi trước mặt tôi, mặt tái đi, hỏi nhỏ: “Bác ơi, em có bị gì không?”. Tôi thường nắm lấy tay họ. “Chưa sao đâu”, tôi nói. “Em chưa muộn, chưa hỏng gì hết.”
Vì sao phải đợi lâu vậy? Bạn cứ hình dung chuyện đậu thai như một cuộc hẹn đúng giờ đến từng phút. Mỗi tháng, cơ thể người vợ thường chỉ rụng một trứng. Quả trứng ấy chỉ chờ được khoảng một, hai ngày rồi thôi. Tinh trùng phải có mặt vừa kịp khung giờ ngắn ngủi đó. Trứng thụ tinh rồi còn phải tìm về làm tổ yên ổn trong lòng tử cung. Bao nhiêu mắt xích, phải khớp nhau, chỉ trong vài ngày của mỗi tháng.
Nên ngay cả khi cả hai hoàn toàn khỏe mạnh, đậu thai trong một tháng cũng đã là chuyện may. Phần lớn các cặp khỏe mạnh cần vài tháng, có khi gần trọn năm, mới thấy hai vạch. Đó là điều bình thường. Không phải dấu hiệu xấu.
Vài tháng đầu chưa thấy gì, bạn đừng vội quay sang tự trách mình. Cơ thể bạn không hỏng. Nó chỉ đang đợi đúng nhịp của riêng nó thôi.
Vì sao mỗi cơ thể một khác – và vì sao đừng so sánh mình với ai
Có một câu tôi nhắc đi nhắc lại với bệnh nhân của mình, gần như mỗi tuần: bạn đừng lấy hành trình của người khác ra để đo cơ thể mình.
Bạn để ý mà xem. Có người vừa cưới xong, chưa kịp tính toán gì đã báo tin vui. Lại có người khỏe mạnh, ăn uống điều độ, đi khám cái gì cũng “đẹp”, vậy mà cứ phải chờ. Cả hai đều bình thường cả. Khả năng có thai vốn không ai giống ai, và nó phụ thuộc vào rất nhiều thứ xảy ra cùng một lúc. Chứ không phải vào chuyện bạn đã “cố gắng đủ” hay chưa.
Tôi hiểu cái cảm giác ngồi trong một bữa giỗ, một đám cưới, nghe người ta hỏi “bao giờ cho ăn kẹo”, rồi về nhà đứng trước gương mà tự trách mình. Tôi gặp ánh mắt ấy nhiều lắm. Nên tôi xin nói thật lòng, sau 16 năm khám: hiếm muộn rất hiếm khi là lỗi của riêng người vợ.
Đây là điều nhiều người vẫn chưa quen nghe. Để có một em bé, cần cả hai phía cùng ổn. Trứng của vợ, và tinh trùng của chồng. Phần từ người chồng góp vào ngang ngửa người vợ, không hề ít hơn. Vậy mà bao năm nay, gánh nặng và những lời trách cứ cứ dồn hết về phía người phụ nữ. Tôi thấy điều đó vừa bất công, vừa sai về mặt y học.
Cho nên, lần tới khi có ai buột miệng so sánh, hay khi chính bạn định ngồi tự dằn vặt, xin nhớ giùm tôi: cơ thể mỗi người là một câu chuyện riêng. Việc của bạn không phải là giống ai cả. Việc của bạn, và của cả hai vợ chồng, là cùng nhau hiểu cho được câu chuyện của chính mình. Vậy khi nào thì nên nhờ đến bác sĩ để hiểu câu chuyện ấy rõ hơn?
Khi nào nên đi khám hiếm muộn – và vài việc bạn chủ động làm được ngay
Tôi đoán câu hỏi đang nặng nhất trong lòng bạn lúc này là: “Bao giờ thì em nên đi khám hả bác sĩ?”
Để tôi nói thật gọn, dễ nhớ. Hai vợ chồng dưới 35 tuổi, gần gũi đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai nào, mà qua 12 tháng vẫn chưa có tin vui – đó là lúc nên gặp bác sĩ. Nếu người vợ đã 35 tuổi trở lên, mốc ấy rút còn 6 tháng. Vì sao ngắn hơn? Vì tuổi tác ảnh hưởng đến chất lượng trứng, và với những trường hợp như vậy, mỗi tháng chờ thêm đều đáng tiếc.
Có những dấu hiệu tôi mong bạn đi sớm hơn, đừng đợi cho đủ mốc:
– Kinh nguyệt thất thường, chu kỳ quá thưa hoặc quá dày. – Đau bụng kinh dữ dội đến mức phải nghỉ làm. – Từng mang thai ngoài tử cung, hoặc từng mổ ở vùng bụng – chậu. – Bên chồng đã biết có vấn đề về tinh trùng.
Những lúc ấy, đi sớm không phải là lo xa, mà là khôn ngoan.
Và bạn hãy nghe tôi điều này thật kỹ: đi khám hiếm muộn không phải là thừa nhận mình thất bại. Hoàn toàn ngược lại. Đó là một người phụ nữ, một cặp vợ chồng đủ bản lĩnh để chủ động đi tìm câu trả lời, thay vì ôm nỗi lo một mình trong im lặng.
Suốt 16 năm khám, tôi luôn ấm lòng khi thấy hai vợ chồng dắt tay nhau bước vào phòng. Vì hiếm muộn là chuyện của cả hai, nên đi khám cũng phải có cả hai. Đừng để một mình người vợ gánh hết, bạn nhé.
Còn đây là việc bạn làm được ngay tối nay cho nhẹ lòng: lấy một cuốn sổ nhỏ, ghi lại ngày đầu kỳ kinh gần nhất và độ dài chu kỳ mấy tháng qua. Chỉ vậy thôi. Khi bạn đi khám, mảnh giấy nhỏ ấy giúp tôi hiểu cơ thể bạn nhanh hơn rất nhiều.
Xin nhắc bạn, bài viết này để bạn hiểu hơn và bớt hoang mang, chứ không thay được buổi thăm khám trực tiếp. Mỗi cơ thể một khác. Chỉ khi gặp mặt, hỏi kỹ, làm xét nghiệm, tôi mới trả lời thật chính xác cho riêng bạn được.
Vài câu hỏi tôi hay được nghe nhất
Vợ chồng em mới thử 6 tháng chưa có, có phải hiếm muộn không? Nếu bạn dưới 35 tuổi, chưa đâu. Y khoa thường đợi đủ 12 tháng gần gũi đều đặn mà chưa có thai mới gọi là hiếm muộn. Sáu tháng vẫn còn nằm trong khoảng bình thường. Bạn cứ giữ sức khỏe và tinh thần thoải mái đã.
Hiếm muộn là do vợ hay do chồng? Cả hai phía đều có thể, và tỉ lệ khá ngang nhau. Đây chính là lý do tôi luôn mong cả hai vợ chồng cùng đi khám, chứ không riêng người vợ. Đổ lỗi cho một người vừa không công bằng, vừa làm chậm việc tìm ra nguyên nhân thật.
Em nên đi khám hiếm muộn ở mốc nào? Dưới 35 tuổi: sau 12 tháng mong con chưa được. Từ 35 tuổi trở lên: rút còn 6 tháng. Nếu kinh nguyệt bất thường, đau bụng kinh dữ dội, hay có tiền sử bệnh phụ khoa thì nên đi sớm hơn, đừng chờ đủ mốc.
Lời cuối, gửi riêng bạn
Tôi biết hành trình mong con có những đêm rất dài. Có những lúc bạn thấy mình lạc lõng giữa bao nhiêu lời khuyên, bao nhiêu quảng cáo hứa hẹn đủ điều. Nên tôi chỉ mong bạn giữ lấy vài điều đơn giản này: chưa có con hiếm khi là lỗi của riêng ai, chuyện này thường gặp hơn bạn tưởng, và bạn vẫn còn thời gian để hiểu cơ thể mình rồi bước đi cho đúng.
Hiểu cơ thể mình sớm một chút, chủ động một chút. Với tôi, đó luôn là món quà dịu dàng nhất bạn có thể tự tặng mình. Phòng hơn chữa, lúc nào cũng vậy.
Nếu những dòng này chạm được vào bạn, tôi có một tài liệu nhỏ tôi viết bằng cả lòng mình, tên là “Không phải lỗi của bạn”. Bạn tải về đọc miễn phí nhé, như một người bạn đồng hành những khi bạn cần. Bạn cũng có thể theo dõi tôi để cùng nhau hiểu thêm về cơ thể qua từng mùa nội tiết. Và nếu một ngày tin vui gõ cửa, tôi sẽ rất vui được đi cùng bạn trong chương trình “Thai Kỳ Chủ Động”, để hành trình ấy thật an lòng.
Bạn không hề cô đơn đâu. Tôi tin vậy, và tôi luôn ở đây.
BS Mai Phương – Bác sĩ Sản phụ khoa, hơn 16 năm đồng hành cùng phụ nữ (công tác tại Bệnh viện Hùng Vương từ năm 2009). Thạc sĩ Sản phụ khoa (Đại học Y Dược TP.HCM), Chuyên khoa II Sản phụ khoa; chuyên sâu sàn chậu và có chứng chỉ kỹ thuật bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI). Sứ mệnh của tôi: đồng hành để phụ nữ chủ động đi qua mọi mùa nội tiết.
Đọc thêm: Điều trị hiếm muộn nên bắt đầu từ đâu?
